Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), suya ve yağa dayanıklı özellikleri nedeniyle endüstride yaygın olarak kullanılan insan yapımı kimyasallar ve bu maddeler doğada çok zor parçalandığı için “kalıcı kimyasallar” veya “sonsuz kimyasallar” olarak adlandırılıyor. Bilim insanları, PFAS maddelerinin vücutta birikebildiğini ve hormon sistemi, bağışıklık sistemi ve kemik gelişimi gibi birçok biyolojik süreci etkileyebileceğini düşünüyor.
PFAS Maruziyeti Kemik Yoğunluğunu Düşürebilir
Endokrinoloji alanında yayımlanan yeni araştırmada, araştırmacılar uzun süreli bir doğum kohort çalışmasına katılan 218 çocuğun kan örneklerini inceledi. PFAS seviyeleri doğumda ve 3, 8 ve 12 yaşlarında ölçüldü. Çocuklar 12 yaşına geldiğinde ise kemik mineral yoğunluğu değerlendirildi.
Sonuçlara göre, kanında yüksek seviyede PFOA bulunan çocukların önkol kemik yoğunluğu daha düşük çıktı. Araştırma ayrıca maruziyetin zamanlamasının da çok önemli olduğunu gösterdi. Yani çocukluk döneminin bazı evreleri bu kimyasallara karşı daha hassas olabilir.
Kız Çocuklarında Risk Daha Yüksek Görünüyor
Araştırmada dikkat çeken bir diğer sonuç ise cinsiyet farkı oldu. PFAS maruziyeti ile düşük kemik yoğunluğu arasındaki ilişki kız çocuklarında erkeklere göre daha güçlü bulundu.nUzmanlara göre bunun nedeni, ergenlik döneminde kemik gelişiminin hormonlarla çok yakından ilişkili olması olabilir. PFAS maddelerinin hormon sistemini etkileyebildiği biliniyor.
PFAS Hangi Ürünlerde Var?
PFAS maddeleri günlük hayatta fark etmeden kullanılan birçok üründe bulunabiliyor. En yaygın PFAS kaynakları şunlar:
- Yapışmaz tava ve mutfak gereçleri
- Su ve leke tutmaz kumaşlar
- Fast food ambalajları ve yağ geçirmez kağıtlar
- Halı ve koltuk kaplamaları
- Kozmetik ürünleri (özellikle suya dayanıklı makyaj malzemeleri)
- Bazı diş ipleri
- İçme suyu (özellikle endüstriyel bölgelerde)
- Yangın söndürme köpükleri
Uzmanlar, özellikle çocukların bu maddelere maruziyetinin azaltılmasının uzun vadeli kemik sağlığı açısından önemli olabileceğini vurguluyor.
Kemik Sağlığı İçin Erken Dönem Çok Kritik mi?
Bilim insanlarına göre ergenlik dönemi, hayat boyu kullanılacak kemik kütlesinin oluştuğu en kritik dönem. Bu dönemde kemik yoğunluğunun düşük olması, ilerleyen yaşlarda kırık riskini ve osteoporoz ihtimalini artırabiliyor. Bu nedenle uzmanlar, PFAS maruziyetini azaltmanın, sağlıklı kemik gelişimi ve yaşam boyu kemik sağlığı için önemli olabileceğini belirtiyor. Araştırmacılar, özellikle içme suyu ve tüketici ürünlerindeki PFAS kirliliğinin azaltılmasının halk sağlığı açısından önemli bir adım olacağını söylüyor.
