Fransa’da hayvanlarda görülen Shamonda virüsünün ilk kez bir insanda tespit edilmesi, Avrupa’daki sağlık ve veterinerlik otoritelerinin gündemine girdi. Fransa sağlık yetkilileri tarafından yapılan açıklamaya göre; ağır bir hastalık nedeniyle tedavi gören ve bağışıklık sistemi ciddi ölçüde baskılanmış bir kişide virüs saptandı. Ekim ayının başında hayatını kaybeden hastadaki enfeksiyonun ölümle ilişkisi ve virüsün nasıl bulaştığına ilişkin araştırmalar devam ediyor.
Fransız yetkililer, mevcut bilgiler doğrultusunda genel nüfus için bir sağlık riski belirlenmediğini açıklarken, daha önce insanlarda hastalık etkeni olarak belgelenmeyen virüsün bu vakada tespit edilmesi, bulaşma yollarının ve olası sağlık etkilerinin ayrıntılı biçimde incelenmesini gerektiğini ifade etti..
Shamonda virüsü nedir, nasıl bulaşıyor?
Shamonda virüsü, Orthobunyavirus cinsinde yer alan ve başta sığırlar olmak üzere çeşitli hayvan türlerini etkileyen bir virüs. İlk kez 1965 yılında Nijerya’da sığırlarda tespit edilen virüs, daha önce Afrika’nın çeşitli bölgelerinde ve Japonya’da hayvanlarda bildirilmişti.
2026 yazında Avrupa’da da görülmeye başlayan virüs, sığırların yanı sıra koyun, keçi ve at gibi hayvanlarda da tespit edildi.
Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından paylaşılan bilgilere göre virüsün temel bulaşma yolu, Culicoides cinsine ait kan emici küçük sineklerin ısırması. Virüsün hayvanlar arasında doğrudan bulaşmasına ilişkin kanıt bulunmazken, gebelik sırasında anneden yavruya geçiş olduğu tespit edildi.
İnsanda tespit edilen ilk vakada da enfekte bir sineğin ısırması olası bulaşma yolu olarak değerlendiriliyor. Ancak bu ihtimal henüz kesinleşmiş değil; diğer bulaşma olasılıkları da araştırılıyor.
Shamonda virüsünün belirtileri neler?
Hayvanlarda görülen belirtiler arasında ateş, ishal ve süt veriminde azalma bulunuyor. Enfeksiyonun üreme sağlığı üzerindeki etkileri de araştırılıyor. Bazı vakalarda düşük, ölü doğum ve yavrularda doğumsal gelişim bozuklukları bildirildi.
Atlarda daha seyrek olarak nörolojik belirtiler de gözlendi. Ancak Avrupa’da dolaşan virüs varyantlarının hayvan sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkileri henüz tam olarak belirlenmiş değil.
İnsanlarda hastalığın belirtileri ve seyri konusunda ise yeterli veri bulunmuyor. Şimdiye kadar bildirilen ilk insan vakasının ağır bağışıklık baskılanması bulunan bir kişide görülmesi, genel nüfustaki riskin değerlendirilmesini zorlaştırıyor.
Shamonda virüsü Türkiye'de var mı?
Avrupa’da hayvanlar arasında yayılan virüs, Türkiye açısından da veteriner halk sağlığı ve hayvan hastalıklarının izlenmesi bakımından önem taşıyor. Ancak mevcut uluslararası kaynaklarda Türkiye’de Shamonda virüsünün tespit edildiğini doğrulayan bir bildirim bulunmuyor.
Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC), 22 Ekim’de yayımladığı açıklamada virüsün 2026 yılında Avrupa’daki çiftlik hayvanlarında birden fazla ülkede tespit edildiğini bildirdi. Bu ülkeler arasında Avusturya, Belçika, Fransa, Almanya, İrlanda, İtalya, Lihtenştayn, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, İspanya ve İsviçre yer alıyor.
Çekya Devlet Veteriner İdaresi de 23 Ekim’de Güney Bohemya bölgesindeki Tabor ilçesinde bulunan bir sığır işletmesinde, düşükle sonuçlanan gebeliğe ait yavruda virüsün doğrulandığını duyurdu.
Türkiye’de hangi önlemler alınmalı?
Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü, Shamonda virüsüne karşı hayvan sağlığı izleminin güçlendirilmesini ve şüpheli vakaların laboratuvar incelemesiyle değerlendirilmesini öneriyor.
Türkiye açısından veterinerlik takibinde şu başlıklar önem taşıyor:
- Yurt dışından getirilen hayvanların veteriner sağlık belgeleri ve ilgili ithalat koşulları doğrultusunda kontrol edilmesi.
- Sığırlarda ateş, ishal ve süt veriminde düşüş; çiftlik hayvanlarında açıklanamayan düşük veya doğumsal bozukluklar görüldüğünde veteriner hekime başvurulması.
- Benzer belirtilere yol açabilen diğer hastalıklarla ayrım yapılması ve gerektiğinde uygun testlerle tanı araştırılması.
- Hayvan barınaklarında uygun fiziksel koruma önlemlerinin alınması, durgun su ve sineklerin üreyebileceği alanların kontrol edilmesi.
- Avrupa’daki veteriner otoriteleri ve uluslararası kuruluşların güncel bildirimlerinin takip edilmesi.
Shamonda virüsü süt ve et tüketimi açısından risk oluşturur mu?
DSÖ tarafından yapılan açıklamada virüsün esas olarak enfekte sineklerin ısırmasıyla hayvanlar arasında yayıldığı belirtiliyor. İnsandaki ilk vakanın bulaşma mekanizması ise henüz kesinleşmedi.
Tüketicilerin süt ve süt ürünlerinde, et ve et ürünlerinde yürürlükteki gıda güvenliği kurallarına uyması; pastörize süt ve uygun şekilde işlenmiş ürünleri tercih etmesi, çiğ sütü tüketmeden önce kaynatması ve eti yeterli sıcaklıkta pişirmesi gerekiyor.
