Gıdanın içine konulduğu ambalaj, kullanılan plastik kap, mutfak gereci ya da başka bir gıda temas malzemesi yalnızca ürünü korumuyor. Bu malzemelerin üretiminde kullanılan kimyasallar da gıdayla temas edebiliyor.
İşte bu nedenle gıda ambalajlarında kullanılan kimyasalların güvenliği yeniden gündemde.
Environmental Science & Technology dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmada, 15 binden fazla gıda ile temas eden kimyasal madde incelendi. Araştırmacılar, maddelerin büyük bölümünde insan sağlığı açısından güvenli olup olmadığını değerlendirmeye yetecek kamuya açık verinin bulunmadığını ortaya koydu.
Gıda ambalajlarında kaç farklı kimyasal kullanılıyor?
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, gıda ile temas eden kimyasalların sayısının oldukça yüksek olması.
Çalışmada 15 binden fazla kimyasal madde değerlendirilirken, bunların 1.222’sinin insan sağlığı açısından tehlikeli özelliklerle ilişkilendirildiği belirlendi.
Buna karşılık 13 binden fazla kimyasal için tüketiciler açısından güvenli olup olmadığını ortaya koyacak yeterli kamuya açık bilgi bulunmadığı tespit edildi.
Araştırmacılara göre bu durum önemli bir soruna işaret ediyor: Her bir kimyasalı tek tek değerlendirmek, hem çok uzun zaman alıyor hem de mevcut bilgi eksikliği nedeniyle tüketicileri yeterince korumayabiliyor.
ambalajlardaki kimyasalları gruplandırmak neden önemli?
Bilim insanlarının önerdiği yeni yaklaşımın temelinde “kimyasal gruplandırma” bulunuyor. Bir kimyasalın insan sağlığı açısından zararlı olduğu biliniyorsa, ona kimyasal yapısı bakımından çok benzeyen başka maddeler de ayrıca incelenmeli.
Çünkü benzer yapıya sahip bir kimyasalın güvenli olduğuna dair yeterli veri bulunmaması, onun otomatik olarak güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
Araştırmacılar bu yöntemle, daha fazla araştırılması veya düzenleyici kurumlar tarafından öncelikli olarak değerlendirilmesi gereken kimyasalların daha hızlı belirlenebileceğini düşünüyor.
Gıda ambalajlarında öncelikli kimyasallar hangileri?
Araştırmada bu yöntem kullanılarak 38 öncelikli kimyasal grubu belirlendi. Bu gruplar arasında kamuoyunun daha önce de adını duyduğu bazı kimyasallar bulunuyor. Bunlar arasında:
PFAS'lar
Orto-ftalatlar
Alkil fenoller
Organofosfatlar
İzosiyanatlar
Birincil aromatik aminler yer alıyor.
Bu 38 grupta toplam 4 bin 222 gıda ile temas eden kimyasal bulunuyor. Ancak araştırmacılar, bu 4 bin 222 kimyasalın tamamının “tehlikeli” olduğunu söylemiyor.
Bu maddeler, bilinen tehlikeli kimyasallara yapısal olarak benzedikleri için daha yakından incelenmesi gereken gruplar arasında değerlendiriliyor.
BPA yerine hangi kimyasallar kullanılıyor? 
Araştırmanın dikkat çektiği konulardan biri de “üzücü ikameler” olarak adlandırılan durum. Bir kimyasalın sağlık açısından riskli olduğu belirlendiğinde, üreticiler bu maddeyi başka bir kimyasalla değiştirebiliyor.
Ancak yeni kullanılan madde, eski kimyasala çok benziyor ve yeterince araştırılmamışsa sorun ortadan kalkmış olmayabilir.
Araştırmacılar bu duruma BPA (bisfenol A) üzerinden örnek veriyor. Bazı uygulamalarda BPA'nın yerine BPF (bisfenol F) gibi benzer yapıya sahip alternatiflerin kullanılmasının, yeni maddenin güvenli olduğu anlamına gelmediğine dikkat çekiliyor.
PFAS ve ftalatlar neden dikkat çekiyor?
Araştırmada öncelikli gruplar arasında PFAS'lar ve ftalatların da bulunması, tüketiciler açısından özellikle dikkat çekici. Bu kimyasallar farklı gıda temas malzemelerinde kullanılabiliyor ve bazı üyeleri sağlık açısından çeşitli risklerle ilişkilendiriliyor.
Ancak araştırma, gıda ambalajında bulunan her PFAS'ın veya her ftalatın kesin olarak zararlı olduğunu söylemiyor.
Çalışmanın asıl vurgusu, benzer kimyasal yapıdaki maddelerin bir bütün olarak değerlendirilmesinin, özellikle güvenlik verilerinin yetersiz olduğu durumlarda daha etkili bir yöntem olabileceği.
