Sebze ve meyve ticaretinde üreticiyle tüketici arasındaki fiyat farkını azaltmak amacıyla hazırlanan yeni Hal Yasası taslağında, ithal tarım ürünlerine yönelik sınırlamalar da gündeme geldi.
Ticaret, Tarım ve Orman, Hazine ve Maliye ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarının ortak çalışmasıyla hazırlandığı belirtilen düzenlemede, bazı sebze ve meyvelerin ithalatına kota getirilmesi değerlendiriliyor.
Basına yansıyan bilgilere göre muz, sarımsak ve limon, ithalatı sınırlandırılması düşünülen ürünler arasında bulunuyor.
Ancak henüz resmî taslak metni yayımlanmadığı için kota miktarları, hangi ülkeleri kapsayacağı ve ne zaman uygulanacağı açıklığa kavuşmuş değil.
Türkiye'de 864 bin ton muz üretiliyor
İthalat kotası gündeme gelen ürünlerden biri muz. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre Türkiye'de muz üretimi 2024 yılında 875 bin ton, 2025 yılında ise 864 bin 160 ton olarak gerçekleşti.
Muz üretiminin önemli bölümü Mersin ve Antalya'da yapılıyor. Son yıllarda özellikle örtü altı yetiştiriciliğin yaygınlaşmasıyla yerli muz üretimi büyük ölçüde arttı.
Ancak ithal muz da Türkiye pazarındaki varlığını sürdürüyor. TÜİK'in 23 Ekim'de açıkladığı ikinci üretim tahminine göre 2026 yılında muz üretiminin yüzde 2,4 azalması bekleniyor.
İthalata kota getirilmesi halinde yerli üreticinin pazardaki konumunun güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Limon üretiminde yüzde 65 artış bekleniyor
Kota uygulanması gündeme gelen bir diğer ürün limon. Türkiye, önemli bir limon üreticisi ve ihracatçısı olmasına rağmen belirli dönemlerde ithalat da gerçekleştiriyor.
Bakanlık verilerine göre 2024 yılında 1 milyon 730 bin ton olan limon üretimi, 2025'te zirai don ve olumsuz hava koşullarının etkisiyle 1 milyon 135 bin tona geriledi.Ancak TÜİK, 2026 yılında limon üretiminin yüzde 65 artmasını bekliyor. Bu tahmin gerçekleşirse Türkiye'nin limon üretimi yaklaşık 1 milyon 873 bin tona ulaşacak.
Üretimdeki toparlanmanın ardından limon ithalatına kota getirilmesi olasılığı, özellikle yerli üreticilerin pazara erişimi açısından önem taşıyor.
Sarımsakta üretim 134 bin tonu aştı
İthalat sınırlaması değerlendirilen üçüncü ürün sarımsak. Türkiye'de 2025 yılında 134 bin 584 ton kuru sarımsak ve 59 bin ton taze sarımsak üretildi. Kuru sarımsak üretimi bir önceki yıla göre yüzde 7,7 arttı.
Özellikle Çin menşeli sarımsakların ithalatı, geçmiş yıllarda yerli üreticilerin gündeminde yer almıştı.
Yeni taslakta sarımsak ithalatına yönelik kota seçeneğinin de değerlendirilmesi, üreticiler açısından dikkat çekici bir gelişme.
İthalata kota gelirse fiyatlar ucuzlar mı?
İthalat kotası, belirli ürünlerin ülkeye giriş miktarının sınırlandırılması anlamına geliyor. Bu tür düzenlemeler yerli üreticiyi dış rekabete karşı koruyabilir. Ancak ithal ürün arzının sınırlandırılması, özellikle yerli üretimin yetersiz kaldığı dönemlerde tüketici fiyatları üzerinde artırıcı etki de yaratabilir.
Fiyatların nasıl değişeceği; yerli üretim miktarına, hasat dönemlerine, ithalata getirilecek sınırlamanın büyüklüğüne ve piyasa koşullarına bağlı olacak.
Zincir marketlere yerli ürün şartı da gündemde
Hal Yasası taslağının diğer önemli başlıklarından biri zincir marketlerin yerli üreticilerden daha fazla sebze ve meyve tedarik etmesi.
Düzenlemede marketlere yerli ürün satışına yönelik yükümlülük getirilmesi ve bunun vergisel teşviklerle desteklenmesi değerlendiriliyor.
Üretici kooperatiflerinin güçlendirilmesi, hallerde dijital takip sisteminin geliştirilmesi ve ürünlerin tarladan market rafına kadar geçirdiği aşamaların daha sıkı denetlenmesi de hazırlıklar arasında.
