Paketli gıdaların etiketlerinde yer alan E kodları, tüketicilerin en çok merak ettiği konular arasında bulunuyor. Gıdaların rengini düzenlemek, görünümünü iyileştirmek veya raf ömrünü uzatmak amacıyla kullanılan katkı maddeleri, bu kez kronik hastalıklarla olası ilişkileri üzerinden bilimsel araştırmaların konusu oldu.
Fransa Ulusal Tarım, Gıda ve Çevre Araştırma Enstitüsü (INRAE), Fransa Ulusal Sağlık ve Tıp Araştırmaları Enstitüsü (Inserm) ve çeşitli üniversitelerden araştırmacıların yürüttüğü üç çalışma, gıda renklendiricileri ile koruyucuların uzun vadeli tüketimi ve bazı hastalıkların görülme sıklığı arasındaki ilişkileri inceledi. Araştırmaların sonuçları Diabetes Care, European Journal of Epidemiology ve European Heart Journal dergilerinde yayımlandı.
100 bini aşkın kişinin verileri incelendi
Araştırmalar, Fransa'da yürütülen NutriNet-Santüe adlı geniş kapsamlı beslenme ve sağlık araştırmasına katılan yetişkinlerin verilerine dayanıyor. Katılımcıların beslenme alışkanlıkları, tükettikleri ürünlerin markaları ve sağlık durumları takip edildi. Araştırmacılar, gıda katkı maddelerine maruziyeti değerlendirmek için beslenme kayıtlarını farklı ürün veri tabanları ve laboratuvar analizleriyle birleştirdi.
Çalışmaların her birinde farklı katılımcı grupları değerlendirildi. Renklendiriciler ile kanser arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmaya 105 bin 260 kişi, tip 2 diyabet araştırmasına 108 bin 723 kişi, koruyucu katkı maddeleri ile hipertansiyon ve kalp-damar hastalıklarını inceleyen çalışmaya ise 112 bin 395 kişi dahil edildi.
Gıda renklendiricileri tip 2 diyabet riskiyle ilişkilendirildi
Diabetes Care dergisinde yayımlanan araştırmada, 2009-2023 yılları arasında 108 bin 723 yetişkinin verileri incelendi. Ortalama 8 yıllık takip süresinde 1.131 yeni tip 2 diyabet vakası kaydedildi.
Araştırmada, gıda renklendiricilerine daha fazla maruz kalan katılımcılarda tip 2 diyabet görülme riskinin, maruziyeti daha düşük olan gruba kıyasla yüzde 38 daha yüksek olduğu bildirildi.
Bazı renklendiriciler için de benzer ilişkiler saptandı. Araştırmacılar, karamel renklendiricileri, karotenoidler, beta-karoten, kurkumin ve antosiyaninler dahil çeşitli maddelerin tüketimi ile tip 2 diyabet görülme sıklığı arasında istatistiksel ilişkiler belirledi.
Gıda renkelndiricileri kanser yapar mı?
European Journal of Epidemiology dergisinde yayımlanan araştırmada, 105 bin 260 yetişkinin verileri değerlendirildi. Yedi yılı aşan takip döneminde 4 bin 226 yeni kanser vakası kaydedildi.
Araştırmacılar, toplam gıda renklendiricisi tüketimi daha yüksek olan grupta genel kanser görülme riskinin yüzde 14, meme kanseri riskinin yüzde 21 ve menopoz sonrası meme kanseri riskinin yüzde 32 daha yüksek olduğunu bildirdi.
Bununla birlikte, tek tek katkı maddeleri değerlendirildiğinde sonuçlar farklılaştı. Çoklu karşılaştırmalar için yapılan istatistiksel düzeltmelerden sonra, sade karamel renklendiricisi (E150a) genel kanser görülme sıklığıyla; beta-karoten renklendiricisi (E160a) ise genel kanser ve meme kanseri görülme sıklığıyla ilişkili bulundu.
Araştırmanın yazarları, bulguların keşfedici nitelikte olduğunu ve altta yatan mekanizmaların anlaşılması için ek çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu belirtti.
Koruyucu katkı maddeleri kalp-damar hastalıklarıyla ilişkilendirildi
European Heart Journal dergisinde yayımlanan üçüncü araştırmada, 2009-2024 yılları arasında 112 bin 395 yetişkinin verileri incelendi. Takip süresinde 5 bin 544 yeni hipertansiyon ve 2 bin 450 kalp-damar hastalığı vakası kaydedildi.
Araştırmaya göre, antioksidan olmayan koruyucu katkı maddelerine daha fazla maruz kalan grupta hipertansiyon görülme riski yüzde 29, kalp-damar hastalıkları görülme riski ise yüzde 16 daha yüksek bulundu. Antioksidan koruyucu katkı maddelerinin toplam tüketimi de yüzde 22 daha yüksek hipertansiyon riskiyle ilişkilendirildi.
Tek tek maddeler incelendiğinde potasyum sorbat (E202) tüketimi ile hipertansiyon arasında yüzde 39, sitrik asit (E330) tüketimi ile hipertansiyon arasında yüzde 25 daha yüksek risk ilişkisi bildirildi. Askorbik asit (E300) tüketimi ise kalp-damar hastalıkları görülme sıklığıyla ilişkili bulundu.
Tüketiciler paketli gıda seçerken nelere dikkat etmeli?
- Ürünün hangi katkı maddelerini içerdiğini ve bunların hangi amaçla kullanıldığını kontrol edin.
- Yalnızca E kodlarına odaklanmak yerine ürünün şeker, tuz, doymuş yağ ve lif içeriğini de değerlendirin.
- Sebze, meyve, kuru baklagiller ve tam tahıllar gibi besinleri günlük beslenme düzenine dahil edin.
- Bir katkı maddesiyle ilgili araştırma sonucunu, o maddeyi içeren bütün ürünlere genellemek doğru değildir.
- Koruyucuların bazı ürünlerde bozulmayı ve mikrobiyolojik riskleri kontrol etme işlevi bulunur. Bu nedenle katkı maddelerinin gerekliliği, ürünün niteliği ve kullanım amacıyla birlikte değerlendirilmelidir.
