Fransa’da çiftçilerin kullanımına yeniden açılması planlanan iki pestisit, hükümet içinde ciddi bir krize neden oldu.
Fransız Parlamentosu, bazı tarım sektörlerinde acetamiprid ve flupyradifurone adlı böcek ilaçlarının geçici ve istisnai olarak kullanılmasına izin veren tarım yasasını kabul etti.
Bakan arılar için istifa etti
Karara karşı çıkan Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut, kendisine verilen taahhütlere rağmen söz konusu düzenlemenin metinden çıkarılmasının hükümet tarafından tartışmaya açılmadığını belirterek istifasını Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’a sundu.
Barbut, kararın kendisi açısından “bir fazla gelen çevresel geri adım” olduğunu açıkladı. Macron ise istifayı kabul etmeyerek Bakana desteğini bildirdi. Barbut daha sonra görevde kalacağını duyurdu.
Hangi pestisitler yeniden kullanılacak?
Yasa, Fransa’nın gıda, çevre ve iş sağlığı kurumu ANSES’e iki etken maddenin belirli ürünlerde ve sınırlı sürelerle kullanılmasına istisnai izin verme yetkisi tanıyor.
Bunlardan ilki olan acetamiprid, neonikotinoid grubunda yer alan sistemik bir böcek ilacı. Fransa’da 2018’den bu yana kullanımı yasak olan etken madde, Avrupa Birliği genelinde ise hâlâ onaylı bulunuyor.
Diğer etken madde flupyradifurone da böceklerin sinir sistemindeki nikotinik asetilkolin reseptörlerini etkiliyor. Fransa’da 2019’dan beri kullanılmayan bu madde de AB mevzuatında onaylı durumda.
Yeni yasa özellikle şeker pancarı, elma, fındık ve kiraz gibi üretim alanlarında, alternatif bulunmadığı gerekçesiyle geçici izin verilmesine imkân sağlıyor.
Acetamiprid arılara nasıl zarar veriyor?
Acetamiprid, böceklerin merkezi sinir sistemini etkileyerek zararlıları öldürüyor. Ancak hedef dışı canlılar da bu maddeden etkilenebiliyor.
Bilimsel çalışmalarda acetamiprid maruziyetinin bal arılarında; besin arama davranışını, yön bulma yeteneğini, öğrenme ve hafızayı olumsuz etkileyebileceğine ilişkin sonuçlar bildirildi.
Riskin kullanılan doz, uygulama şekli, çiçeklenme dönemi ve arıların başka pestisitlerle birlikte maruz kalması gibi koşullara göre değişebildiği belirtiliyor. Fransa’nın sağlık ve çevre kurumu ANSES de neonikotinoidlerin arı sağlığı üzerindeki etkilerini uzun süredir değerlendiriyor.
Flupyradifurone gerçekten daha güvenli mi?
Flupyradifurone, daha eski neonikotinoidlere alternatif olarak geliştirildi. Üretici şirketler bu maddeyi arılar açısından daha düşük riskli bir seçenek olarak tanıttı.
Ancak bağımsız çalışmalar, bazı kullanım koşullarında flupyradifurone’un arılarda ölüm, davranış bozukluğu ve koloni sağlığı üzerinde olumsuz etkilere yol açabileceğini gösterdi.
Çevre örgütleri bu nedenle maddenin farklı bir kimyasal sınıfta pazarlanmasına rağmen böceklerin sinir sistemindeki benzer bir hedef üzerinden çalıştığını ve “güvenli alternatif” olarak görülmemesi gerektiğini savunuyor.
Çocukların beyin gelişimi için risk var mı?
Acetamiprid konusunda yalnızca arılar değil, insan sağlığı üzerindeki olası etkiler de tartışılıyor.
Bazı deneysel çalışmalar neonikotinoidlerin plasenta ve kan-beyin bariyerini geçebildiğini, gelişmekte olan sinir sistemi üzerinde etkiler oluşturabileceğini düşündürüyor.
Bu nedenle özellikle anne karnındaki bebekler ve küçük çocuklar açısından gelişimsel nörotoksisite ihtimali araştırılıyor.
Ancak mevcut veriler, acetamipridin insanlarda çocukların beyin gelişimine kesin olarak zarar verdiğini söylemek için yeterli değil.
EFSA’nın değerlendirmelerinde de gelişimsel nörotoksisiteye ilişkin belirsizliklerin sürdüğü, daha fazla veriye ihtiyaç bulunduğu belirtiliyor. Kurumun önceki değerlendirmelerinde mevcut kullanım şartlarında insan sağlığı açısından kesinleşmiş yeni bir tehlike ortaya konulamadı.
Bu nedenle “çocukların beynine zarar verdiği kanıtlandı” demek yerine, “gelişmekte olan beyin üzerindeki olası etkileri araştırılıyor” ifadesi bilimsel olarak daha doğru.
Çiftçiler PESTİSİT KULLANIMI İÇİN neden yeniden izin istiyor?
Yasanın destekçileri, Fransa’daki çiftçilerin aynı pestisitleri kullanabilen diğer Avrupa ülkelerindeki üreticilerle rekabet etmekte zorlandığını savunuyor.
Özellikle şeker pancarı, elma ve fındık üreticileri, bazı zararlılara karşı yeterli ve ekonomik alternatif bulunmadığını belirtiyor.
Tarım Bakanı Annie Genevard, izinlerin sürekli ve sınırsız olmayacağını; yalnızca acil durumlarda, başka çözüm bulunmadığında, belirli bölgelerde ve sınırlı sürelerle verileceğini açıkladı.
Muhalifler ise bu yaklaşımın çevre ve insan sağlığına ilişkin ihtiyat ilkesinden geri adım anlamına geldiğini savunuyor.
İki milyon imza sonrası yeniden gündeme geldi
Acetamiprid, Fransa’da daha önce de büyük bir siyasi tartışmaya yol açmıştı. 2025 yılında maddenin yeniden kullanılmasını öngören başka bir düzenleme, milyonlarca kişinin imzaladığı dilekçenin ardından Anayasa Konseyi tarafından iptal edilmişti.
Yeni yasa, kullanımın doğrudan serbest bırakılması yerine ANSES’in istisnai izin vermesine dayanan farklı bir yöntem getiriyor. Sol partilerin düzenlemeyi yeniden Anayasa Konseyi’ne taşıması bekleniyor.
Arıcılar karara tepkili
Fransa’daki arıcı örgütleri, polinatörlerin zaten iklim değişikliği, yaşam alanı kaybı ve pestisit baskısı altında olduğunu belirterek düzenlemeye karşı çıkıyor.
Çevre örgütleri ise pestisitlerin yeniden kullanımının yalnızca bal arılarını değil; yabani arıları, diğer tozlaştırıcı böcekleri ve tarımsal ekosistemin tamamını etkileyebileceğini savunuyor.
Fransa’daki tartışma, tarımsal üretimin devamlılığı ile çevre ve halk sağlığının korunması arasındaki gerilimi bir kez daha görünür hale getirdi.
Monique Barbut görevde kalmış olsa da istifa girişimi, iki pestisitle ilgili kararın Fransa hükümeti içinde dahi ne kadar derin bir ayrılık yarattığını gösterdi.
