Kastamonu’nun Tosya ilçesi Karabey Köyü'nde kiraz yedikten sonra rahatsızlanan 63 yaşındaki Ahmet Derin hayatını kaybetti, eşi Rahime Derin’in yoğun bakımdaki tedavisi sürüyor.
Olayın ardından çiftin kiraz topladığı ağacın yaklaşık 15 gün önce tarım ilacıyla ilaçlandığı bilgisi gündeme geldi. İlk değerlendirmelerde zehirlenme ihtimali üzerinde durulurken, olayla ilgili inceleme sürüyor.
Aynı kirazdan başkaları da yemiş
Ancak bu tür vakalarda yalnızca “ağaç 15 gün önce ilaçlandı” bilgisiyle ölüm nedenini kesin olarak açıklamak mümkün değil.
Çiftin ölüm nedenini araştıran Gıda Bülteni'nin ulaştığı Karabey Köyü'nün muhtarı Adem Yazıcı, ölen Ahmet Derin'in fenalaşan karısını traktörler 3 kilometre mesafedeki sağlık ocağına götürdüğünü belirterek şunları anlattı:
DÜNÜRÜNÜN BAHÇESİNDEKİ KİRAZI YEMİŞLER
"Burada hemen herkesin bahçesinde yeme amaçlı bir iki kiraz ağacı vardır. Kiraz tarımı yapılmıyor. Derin çifti de dünürlerinin bahçesinden aldıkları kirazı yemişler. Akşam evde yemekten sonra yemişler ve kirazların saplarını da kaynatıp suyunu içmişler.
Dünürü ağaca en son 1 ay önce ilaç attığını söylüyor. O ağaçtan başkaları da kiraz yemiş. Hatta ölen çiftin kayınpederi istemiş, onda götürüp kiraz vermişler o da yemiş. Ama onda herhangi bir rahatsızlık yaşanmadı.
"GÖzlerim çatallı görüyor, dilim dönmüyor"
Ama sabah kalktıklarında Rahime hanım, 'Gözlerim çatal görüyor, dilim dönmüyor demiş'. Eşi de alıp sağlık ocağına götürüyor. Ben traktörle dönerken gördüm kendisini. Ambulansla hastaneye göndermişler eşini. Doktor zehirlenmeden şüphelenmiş. ‘Ben de iyi hissetmiyorum’ dedi bize. Sonra ambulansla o da hastaneye kaldırıldı.
Tosya'da kalbi durmuş. Kanser tedavisi de görüyordu. Belirtilere bakınca biz de zehirlenme diyoruz yüzde 90. Çünkü yoğurt yedikten sonra kusmuşlar aynı zamanda. Ama kirazdan mı yoksa kirazın sapından mı kaynaklı hastalandılar, otopsi raporuyla belli olacak."
çPestisit zehirlenmesi mümkün mü?
Evet. Dünyada pestisit kaynaklı akut zehirlenme vakaları biliniyor. Özellikle organofosfat grubu bazı pestisitler yüksek dozda alındığında sinir sistemi üzerinde ağır etkilere yol açabiliyor.
Bu tür zehirlenmelerde bulantı, kusma, terleme, salya artışı, göz bebeklerinde küçülme, solunum güçlüğü, bilinç bulanıklığı, nöbet ve ağır vakalarda ölüm görülebiliyor.
Ancak pestisit zehirlenmeleri genellikle intihar amaçlı tarım ilacının doğrudan alınması vakalarında yaşanıyor.
Yüksek doz maruziyet ve gıdanın pestisitle yoğun şekilde kontamine olması gibi durumlarda ölüm vakaları yok denecek kadar az.
Pestisitte 15 gün sonra risk biter mi?
Hayır. 15 gün bilgisi tek başına yeterli değil. Her pestisitin “hasat öncesi bekleme süresi” farklıdır. Bazı ürünlerde bu süre 3-7 gün olabilirken, bazı etken maddelerde 14, 21 veya 28 günü aşabilir.
Bu nedenle kullanılan ilacın etken maddesi, uygulama dozu ve kiraz için ruhsatlı olup olmadığı bilinmeden sağlıklı değerlendirme yapılamaz.
Kesin ölüm nedeni nasıl anlaşılır?
Bu olayda yanıtlanması gereken kritik sorular var:
Ağaçta hangi tarım ilacı kullanıldı?
İlaç kiraz için ruhsatlı mıydı?
Etiket dozuna uygun uygulandı mı?
Hasat öncesi bekleme süresi kaç gündü?
Kirazda kalıntı analizi yapıldı mı?
Hastalardan alınan örneklerde toksikolojik bulgu var mı?
Bu soruların yanıtı olmadan “ölüm nedeni ilaçlı kiraz” demek erken olur.
Kalıntı analizi belirleyici olacak
Kesin sonuca ulaşmak için kiraz örneklerinde pestisit kalıntı analizi yapılması, kullanılan ilacın etken maddesinin belirlenmesi ve adli tıp incelemesinin tamamlanması gerekiyor.
Kiraz sapı çayı ölümcül yan etkiye neden olabilir mi?
Akademik makalelere göre kiraz sapı güçlü bir diüretik olması. Fazla tüketildiğinde vücutta aşırı su kaybına ve buna bağlı elektrolit dengesizliklerine yol açabilir; idrar söktürücü etkisi nedeniyle tansiyonu düşürebilir.
Ayrıca kan sulandırıcı etkisi bulunduğu için fazla tüketimlerde tansiyon ilacı kullananların dikkatli olması gerektiği belirtiliyor.
Ancak akut, klasik anlamda bir "zehirlenme sendromu" (bulantı-kusma-organ yetmezliği tablosu) literatürde tanımlanmıyor.
Kanser hastası açısından asıl risk: bitki-ilaç etkileşimi
Yaşamını yitiren Ahmet Derin'in kanser tedavisi gördüğüne ilişkin detay ise kiraz sapı çayının kullandığı ilaçlarla etkileşime girme ihtimalini gündeme getiriyor.
Bilimsel literatürde, kemoterapötik ilaçların dar terapötik pencereli olması nedeniyle bitkisel ürün kullanımının etkileşim riskini artırdığı, bunun sonucunda beklenmedik toksik etkiler ve tedavi etkinliğinde azalma görülebildiği vurgulanıyor.
