Son dönemde Türkiye’nin farklı bölgelerinden art arda arı sokmasına bağlı ölüm vakaları yaşanmaya başladı.
Son üç ayda en az beş ölüm haberi
Rize’nin Çayeli ilçesinde 21 Nisan’da arı kovanlarının bakımını yaptığı sırada boğazından arı soktuğu bildirilen 70 yaşındaki İsmail Arslan, kaldırıldığı hastanede yaşamını yitirdi.
Tekirdağ’ın Malkara ilçesinde 13 Mayıs’ta yürüyüş sırasında arı sokan Hüseyin Yavuz, evine giderek alerji için kullandığı ilacını aldıktan sonra banyoda fenalaştı. Hastaneye kaldırılan Yavuz kurtarılamadı.
Niğde’de 26 Haziran’da evinin önünde oturduğu sırada arı sokmasının ardından aniden rahatsızlanan 64 yaşındaki Faik Akbulut’un da hastanedeki müdahalelere rağmen hayatını kaybettiği bildirildi.
ŞAH DAMARINDAN ARI SOKTU ÖLDÜ İDDİASI
Kastamonu’nun Cide ilçesinde arıcılık yapan 67 yaşındaki Yaşar Oturak ise 3 Temmuz’da kendisine ait bal arılarının sokmasının ardından fenalaştı. Cide Devlet Hastanesi’ne götürülen Oturak kurtarılamadı.
Son vaka Tekirdağ’ın Saray ilçesinde yaşandı. Hayvanlarının bakımını yaptığı sırada arı sokan 29 yaşındaki Melih Ertekin, iki gün süren hastane tedavisinin ardından 26 Temmuz’da hayatını kaybetti. Haberde arının boynundaki “şah damarı bölgesinden” soktuğu öne sürüldü.
Adıyaman’da ise 54 yaşındaki bir kişinin arı sokması sonrası fenalaşarak yoğun bakıma alındığı bildirildi.
Arı sokması neden ölümcül olabilir?
Arı sokmalarının büyük bölümü sokulan yerde ağrı, kızarıklık ve şişlik gibi sınırlı belirtilere neden olur. Hayati tehlikenin başlıca nedeni ise arı zehrine karşı gelişen anafilaksi adı verilen ağır ve hızlı alerjik reaksiyondur.
Anafilakside bağışıklık sistemi arı zehrine aşırı tepki verir. Bunun sonucunda, Boğaz ve dil şişebilir.
Solunum yolları daralabilir, Tansiyon hızla düşebilir, Kalp dolaşımı bozulabilir, Bilinç kaybı ve kalp durması gelişebilir.
Anafilaksi yalnızca ciltte döküntü ve kaşıntıyla sınırlı değildir. Ağır vakaların bir bölümünde belirgin kurdeşen veya kızarıklık görülmeyebilir. Solunum, dolaşım veya bilinç durumundaki ani bozukluk acil müdahale gerektirir.
Arı sokmasında hangi belirtiler tehlikeli?
Arı sokmasının ardından şu belirtilerden biri ortaya çıkarsa 112 hemen aranmalı; Nefes almakta veya konuşmakta güçlük, boğazda daralma hissi, Dil, dudak, ağız veya yüzün şişmesi, hırıltılı solunum, ses kısıklığı, baş dönmesi veya bayılma, ani güçsüzlük ve bilinç bulanıklığı, hızlı kalp atışı."
İKİ ARININ SOKMASI TEHLİKELİ Mİ?
Arı sokmasının ağız, dil ya da boğaz içinde gerçekleşmesi de şişmenin hava yolunu daraltabilmesi nedeniyle acil değerlendirme gerektirir. Birden fazla arı tarafından sokulmak, bilinen alerji bulunmasa bile alınan toplam zehir miktarı nedeniyle ciddi risk oluşturabilir.
Arı sokarsa ne yapılmalı?
"Arı sokarsa ne yapılmalı" sorusunun yanıtı, yalnızca yerel bir reaksiyon mu yoksa anafilaksi mi geliştiğine göre değişiyor.
1. Önce kişiyi arılardan uzaklaştırın
Arıların bulunduğu bölgeden sakin fakat hızlı biçimde uzaklaşın. Çok sayıda arının saldırısında kapalı bir alana girin. Arılara vurmak veya onları ezmeye çalışmak yeni sokmaları artırabilir.
2. İğne varsa mümkün olduğunca hızlı çıkarın
Bal arıları çoğunlukla iğnelerini deride bırakır. İğnenin deride kaldığı görülüyorsa tırnak, kart kenarı veya gazlı bez yardımıyla sıyırarak çıkarılabilir.
Buradaki temel nokta, kullanılan yöntemden çok iğnenin gecikmeden uzaklaştırılmasıdır. Bölge daha sonra sabun ve suyla temizlenmelidir.
3. Soğuk uygulayın
Şişlik ve ağrı için beze sarılmış buz veya soğuk kompres yaklaşık 20 dakika uygulanabilir. Buz doğrudan cilde temas ettirilmemeli.
Mümkünse sokulan kol veya bacak yukarıda tutulabilir.
4. Belirtileri yakından izleyin
Kişi yalnız bırakılmamalı. Özellikle ilk dakikalarda nefes darlığı, boğaz şişmesi, yaygın döküntü, baş dönmesi ve bayılma açısından gözlenmeli.
5. Anafilaksi belirtilerinde 112’yi arayın
Nefes, dolaşım veya bilinçle ilgili belirtiler başladıysa yerel uygulamalarla zaman kaybedilmemeli. Anafilakside birinci basamak tedavi adrenalindir; antihistaminik ilaçlar boğaz şişmesini veya tansiyon düşmesini durduracak kadar hızlı ve etkili değildir.
Adrenalin kalemi varsa nasıl kullanılmalı?
Arı zehrine karşı ciddi alerjisi bilinen kişilere hekim tarafından adrenalin otoenjektörü reçete edilebilir.
Anafilaksi şüphesinde kişi kendi kalemini dış uyluk bölgesine, ürünün kullanım talimatına uygun şekilde gecikmeden uygulamalı veya yanında eğitimli biri varsa uygulamasına yardım etmeli. Ardından kişi kendisini iyi hissetse bile 112 aranmalı.
Belirtiler beş dakika içinde düzelmiyorsa ve ikinci otoenjektör mevcutsa ikinci doz uygulanabilir.
Adrenalin kalemi, antihistaminik tablet veya kortizonla değiştirilemez. Bu ilaçlar bazı deri belirtilerini azaltabilse de anafilaksideki hava yolu, solunum ve dolaşım sorunlarının ilk tedavisi değildir.
Anafilaksi geçiren kişi nasıl yatırılmalı?
Kişi başı dönüyor, tansiyonu düşüyor veya bayılacak gibi oluyorsa sırtüstü yatırılmalı ve mümkünse bacakları hafifçe kaldırılmalı.
Nefes almakta çok zorlanıyorsa omuzları yükseltilerek oturur pozisyona yakın tutulabilir. Ancak kişinin aniden ayağa kaldırılması veya yürümesine izin verilmesi önerilmez. Anafilakside ani pozisyon değişiklikleri dolaşımın daha da bozulmasına yol açabilir.
Kişi bilinçsiz fakat nefes alıyorsa yan pozisyona çevrilmeli. Normal nefes almıyorsa 112’nin yönlendirmesiyle kalp masajına başlanmalı.
Arı şah damarından sokarsa ne olur?
Haberlerde kullanılan “arı şah damarından soktu” ifadesi tıbben yanıltıcı olabilir. Arının iğnesinin deriyi aşarak boyundaki ana atardamarın içine ulaşması son derece düşük olasılıktır. Çoğu olayda kastedilen, arının boynun şah damarı olarak bilinen bölgesine sokmasıdır.
Boyun bölgesindeki arı sokması şu nedenlerle daha fazla dikkat gerektirir: Bölgedeki şişlik hava yoluna yakın olabilir. Dil, ağız veya boğaz içindeki sokmalar solunumu engelleyebilir. Anafilaksi gelişirse boğazda daralma hissi daha belirgin olabilir. Boyundaki şişlik kısa sürede ilerleyebilir.
Ancak ölümcül sonucu belirleyen genellikle arının bir damara yakın noktayı sokması değil; kişinin arı zehrine verdiği sistemik alerjik yanıt veya çok sayıda sokmaya bağlı yüksek zehir yüküdür.
Boyun, ağız veya boğaz bölgesindeki sokmalarda belirti beklemeden tıbbi yardım alınması daha güvenlidir.
Arı sokmasına ne iyi gelir?
Yalnızca sokulan yerde hafif ağrı ve şişlik varsa:
İğne çıkarılmalı.
Bölge sabun ve suyla yıkanmalı.
Beze sarılmış soğuk kompres uygulanmalı.
Kaşımaktan kaçınılmalı.
Ağrı için kişinin kullanmasına engel bir durum yoksa eczacı veya hekim önerisiyle ağrı kesici alınabilir.
Kaşıntı ve sınırlı şişlik için eczacı danışmanlığında antihistaminik veya uygun bir krem kullanılabilir.
Karbonat, sirke, diş macunu, çamur veya bitkisel karışımlar gibi ev yöntemlerinin zehri etkisiz hale getirdiğine dair güvenilir kanıt bulunmuyor. Bazıları cildi tahriş edebilir veya enfeksiyon riskini artırabilir. NHS de arı ve böcek sokmalarında karbonat gibi ev uygulamalarını önermiyor.
Daha önce alerjisi olmayan kişi de ölebilir mi?
Evet. Kişi daha önce arı tarafından sokulmuş ancak hafif tepki vermiş olabilir. Duyarlılık zaman içinde gelişebileceği için sonraki bir sokmada daha ağır reaksiyon ortaya çıkabilir.
Bazı kişiler ise arı zehrine karşı alerjisi olduğunu ilk kez ciddi bir reaksiyon yaşadığında öğrenir. Bu nedenle “Daha önce arı sokmuştu, bir şey olmamıştı” düşüncesi güvence sayılmaz.
