“Are We Cooked? The Hidden Health Risks of Plastic-Packaged Ready Meals” (Yandık mı? Plastik paketli hazır yemeklerin gizli sağlık riskleri) başlıklı raporda, “ısıtmaya uygun” etiketiyle satılan plastik kapların yüz binlerce mikro ve nanoplastik parçacığı doğrudan gıdaya salabildiği belirtildi.
Greenpeace, son dönemde yayımlanmış 24 bilimsel çalışmayı inceleyerek hazırladığı raporda çarpıcı bulgulara yer verdi.
Beş dakikada yüz binlerce parçacık
Rapora göre, plastik kapların mikrodalgada ısıtılması dakikalar içinde yüksek miktarda mikro ve nanoplastik salımına yol açabiliyor. İncelenen çalışmalardan birinde, yalnızca beş dakikalık mikrodalga ısıtması sonrasında gıda benzeri maddelere 326 bin ila 534 bin partikül sızdığı tespit edildi. Bu miktarın, fırında ısıtmaya kıyasla yedi kata kadar fazla olabildiği kaydedildi.
Isıtma kimyasal geçişi artırıyor
Rapor, ısının plastikten gıdaya kimyasal geçişi önemli ölçüde artırdığını ortaya koyuyor. Polipropilen ve polistiren gibi yaygın plastik türlerinin, mikrodalga testlerinde plastikleştiriciler ve antioksidan katkı maddeleri dahil olmak üzere çeşitli kimyasalları gıdaya sızdırdığı bildirildi.
Paket yemeklerdeki sağlık riskleri
Greenpeace’e göre plastiklerde kullanıldığı veya bulunduğu bilinen 4.200’den fazla tehlikeli kimyasalın büyük bölümü gıda ambalajlarında yeterince denetlenmiyor.
Bisfenoller, ftalatlar, PFAS (kamuoyunda “sonsuz kimyasallar” olarak biliniyor) ve antimon gibi toksik metaller; kanser, kısırlık, hormon bozuklukları ve metabolik hastalıklarla ilişkilendiriliyor.
Plastik kimyasalları vücudumuzda
Raporda, insan vücudunda gıda teması yoluyla en az 1.396 plastik kaynaklı kimyasalın tespit edildiği bilgisine yer verildi.
Bu maruziyetin nörogelişimsel bozukluklar, kardiyovasküler hastalıklar, obezite ve tip 2 diyabet ile ilişkilendirildiğine dair bilimsel kanıtların giderek arttığı belirtildi.
Özellikle eski ve çizilmiş plastik kapların daha riskli olduğu vurgulandı. Yıpranmış ambalajların, yeni plastiklere kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla mikroplastik parçacık salabildiği ifade edildi.
190 milyar dolarlık pazar büyüyor
Plastik ambalajlı hazır yemekler küresel ölçekte hızla büyüyen bir sektör. Towards FnB verilerine göre pazarın büyüklüğü yaklaşık 190 milyar dolara ulaştı. Statista’ya göre 2024’te dünya genelinde hazır yemek üretimi 71 milyon tona, kişi başı ortalama 12,6 kilograma çıktı.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) analizleri, plastik ambalajların tüm plastik kullanımının yaklaşık yüzde 36’sını oluşturduğunu ve küresel plastik üretiminin 2050’ye kadar mevcut seviyelerin iki katından fazlasına çıkabileceğini öngörüyor.
Düzenlemeler geride kalıyor
Raporda, mikroplastiklerle ilgili küresel ölçekte yeterli bir düzenleyici çerçeve bulunmadığına dikkat çekiliyor. “Mikrodalgada kullanılabilir” gibi etiketlerin tüketicilere yanlış bir güven algısı oluşturabileceği ifade ediliyor.
Greenpeace, plastik krizinin tütün, asbest ve kurşun vakalarında görülen süreci andırdığını savunuyor: Güçlü bilimsel uyarı sinyallerine rağmen sektör direnci ve düzenleyici gecikmeler. Sadece ABD’de plastiklerin yaşam döngüsü boyunca yarattığı sosyal maliyetin yıllık 1,1 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor.
Greenpeace, insan sağlığını korumak için plastik üretiminin kaynağında azaltılmasını ve daha güçlü düzenlemelerin hayata geçirilmesini talep ediyor.
