Türkiye'de birçok tarım ürünü üreticisi düşük alım fiyatlarından şikâyet ederken, Ege Bölgesi'nin önemli gelir kaynaklarından çam fıstığında farklı bir tablo yaşanıyor. Özellikle Aydın'ın Koçarlı ilçesinde yetiştirilen çam fıstığının kilogram fiyatı, yılın başından bu yana hızlı bir yükseliş gösterdi.
Ocak 2026'da kilogramı 2 bin 500 TL'den satılan iç çam fıstığının fiyatı mart ayında 3 bin 300 TL'ye, ağustos ayında ise 4 bin TL'ye kadar çıktı. Böylece yedi aylık dönemde fiyat artışı yüzde 60'a ulaştı.
Bu fiyat, çam ağacından toplanan kozalakların içindeki kabuklu tohumların işlenmesiyle elde edilen yenilebilir iç çam fıstığına ait. Kozalak veya kabuklu çam fıstığının satış fiyatıyla karıştırılmaması gerekiyor.
100 kilo kozalaktan yalnızca 2 kilo çıkıyor
Çam fıstığının yüksek fiyatının arkasında oldukça zahmetli bir üretim süreci bulunuyor.
Aydın'daki üretim tesislerinden aktarılan bilgilere göre, 100 kilogram çam kozalağından ortalama 2 kilogram iç çam fıstığı elde ediliyor.
Kozalakların toplanmasından içindeki tohumların çıkarılmasına, sert kabukların kırılmasından ayıklama ve sınıflandırmaya kadar ürünün satışa hazırlanması yaklaşık 12 ayrı işlem gerektiriyor.
Üretim miktarının sınırlı olması, hasadın yüksek işçilik gerektirmesi ve işleme sürecindeki kayıplar, çam fıstığının fiyatını etkileyen başlıca unsurlar arasında yer alıyor.
Hasat işçisinin günlük ücreti 3 bin 500 TL
Çam fıstığı üreticisinin karşılaştığı en büyük maliyetlerden biri de işçilik.
Koçarlı Ziraat Odası Başkanı Taner Güneş'in ağustos ayında yaptığı açıklamaya göre, bölgede çam fıstığı hasadında çalışan işçilerin günlük yevmiyesi 3 bin ila 3 bin 500 TL arasında değişiyor. Ağaçların budanmasında çalışan işçilerin günlük ücretleri ise 6 bin TL'ye kadar çıkabiliyor.
Özellikle yüksek çam ağaçlarındaki kozalakların toplanması, hem deneyim hem de yoğun emek gerektiriyor.
Çam fıstığının fiyatı altınla yarışıyor
Kilogramı 4 bin TL'ye ulaşan iç çam fıstığı, gram altınla karşılaştırılabilecek bir fiyat düzeyine geldi.
9 Kasım 2026 itibarıyla gram altın yaklaşık 6 bin 633 TL'den işlem görürken, bir kilogram iç çam fıstığının ağustos ayında bildirilen üretici fiyatı 4 bin TL oldu. Böylece bir kilogram çam fıstığının değeri, yaklaşık 0,60 gram altının fiyatına karşılık geliyor.
İhracat geliri yüzde 79 arttı
Çam fıstığındaki yüksek fiyatlar ihracat rakamlarına da yansıdı.
Ege İhracatçı Birlikleri verilerine göre Türkiye, 2026 yılının ocak-ekim döneminde 530 bin 187 kilogram çam fıstığı ihraç ederek 37 milyon 948 bin 838 dolar gelir elde etti.
Geçen yılın aynı döneminde 21,2 milyon dolar olan ihracat geliri yüzde 78,82 arttı. İhraç edilen ürün miktarındaki artış ise yüzde 19,84'te kaldı.
İhracatta ortalama kilogram fiyatı da yaklaşık 48 dolardan 71,58 dolara yükseldi. Böylece çam fıstığının ihracat birim fiyatı bir yılda yüzde 49 arttı.
En çok İtalya satın alıyor
Türkiye'nin çam fıstığı ihracatında en büyük alıcı İtalya oldu. Yılın ilk 10 ayında İtalya'ya 356 bin 120 kilogram çam fıstığı gönderildi. Bu satışlardan 25,5 milyon dolar gelir elde edildi.
İtalya'yı 8,2 milyon dolarla Almanya, 1,79 milyon dolarla Portekiz ve 1,37 milyon dolarla İspanya izledi.
İtalya tek başına Türkiye'nin çam fıstığı ihracat gelirinin yaklaşık yüzde 67'sini oluşturdu.
Çam fıstığı en çok nerede yetişiyor?
Türkiye'de çam fıstığı üretiminin önemli merkezleri arasında Aydın'ın Koçarlı ilçesi, İzmir'in Bergama ilçesine bağlı Kozak Yaylası ile Muğla'nın Milas ve Yatağan ilçeleri bulunuyor.
Çam fıstığı, fıstık çamının (Pinus pinea) kozalaklarındaki tohumlardan elde ediliyor. Özellikle Akdeniz mutfağında, pesto soslarında, dolmalarda, pilavlarda ve çeşitli tatlılarda kullanılıyor.
Yüksek satış fiyatına karşın çam fıstığı üretimi; ağaçların verimi, iklim koşulları, kozalakların olgunlaşma süresi ve hasat maliyetlerinden doğrudan etkileniyor.
Türkiye'nin çam fıstığı ihracatında 2022 yılında elde edilen 42,6 milyon dolarlık gelir, son yılların en yüksek seviyelerinden biri olmuştu. 2026'nın ilk 10 ayında yaklaşık 38 milyon dolara ulaşılması, yıl sonunda bu seviyenin aşılabileceği beklentisini güçlendirdi
