İklim değişikliği, kuraklık ve enerji maliyetlerindeki artış dünya genelinde gıda sistemleri üzerindeki baskıyı artırıyor. Antalya’da başlayan COP31 İklim Zirvesi kapsamında açıklanan yeni bir rapor, El Nino kaynaklı iklim şoklarının küresel ekonomi ve gıda güvenliği üzerindeki olası maliyetini ortaya koydu.
BM Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD) ile Türkiye Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “Food Systems Under Stress: Building Resilience from the First Mile” başlıklı rapora göre, şiddetli bir El Nino olayının küresel ekonomiye maliyeti 5-6 yıllık dönemde 11 trilyon dolara kadar ulaşabilir.
IFAD tarafından COP31 kapsamında duyurulan rapor, iklim kaynaklı afetlerin yanı sıra enerji ve gübre fiyatlarındaki artışların da gıda üretim zincirini etkilediğini ortaya koyuyor.
El Nino gıda üretiminden fiyatlara kadar etkili olabilir
Raporda El Nino, küçük ölçekli üreticileri ve kırsal ekonomileri etkileyen birden fazla iklim ve ekonomik şoktan biri olarak değerlendiriliyor.
2026 yılında enerji ve gübre fiyatlarındaki dalgalanmaların tek bir ekim sezonu içerisinde gıda sisteminin farklı aşamalarına yayıldığı belirtiliyor.
Üretim, işleme, taşıma ve dağıtım maliyetlerindeki artışın özellikle küçük ölçekli çiftçileri etkilediği vurgulanıyor.
IFAD’ın değerlendirmesine göre iklim kaynaklı üretim kayıpları, enerji ve gübre maliyetlerindeki yükselişle birleştiğinde gıda tedarik zincirindeki ekonomik baskı daha da artıyor. Bu gelişmelerin uluslararası ticaret ve emtia fiyatları üzerinden küresel ekonomiye yansımaları bulunuyor.
Dünya gıdasının üçte birini üreten çiftçiler iklim finansmanının yüzde 1’inden azını alıyor
Raporda dikkat çeken verilerden biri de küçük ölçekli çiftçilerin iklim finansmanına erişimiyle ilgili.
Dünya gıdasının yaklaşık üçte birini üreten küçük ölçekli çiftçiler, küresel iklim finansmanının yüzde 1’inden daha azını alıyor.
IFAD, iklim değişikliğine karşı tarımsal üretimin dayanıklılığını artırmak için çiftçilere yalnızca finansman sağlanmasının yeterli olmadığını belirtiyor. Üretim girdilerine erişim, pazarlama imkânları ve finansman desteğinin birlikte sunulması gerektiğine dikkat çekiliyor.
Çiftçinin kayıpları yüzde 18,7 azaltılabiliyor
IFAD’ın raporunda yer alan modelleme sonuçları, farklı desteklerin birlikte uygulanmasının tarımsal gelir kayıplarını azaltabildiğini gösteriyor.
Kuraklık ve fiyat şoklarının aynı dönemde yaşandığı senaryoda yalnızca sigorta gibi finansman odaklı desteklerin çiftçilerin gelir kayıplarını yüzde 9,8 azalttığı hesaplandı.
Üretim girdileri, pazara erişim ve finansman desteğinin birlikte sağlandığı modelde ise gelir kayıplarındaki azalma yüzde 18,7’ye ulaştı.
Türkiye’deki projelerde çiftçi gelirleri yüzde 40 arttı
Raporda Türkiye’de uygulanan tarımsal dayanıklılık yatırımlarına da yer verildi.
Çiftçilere sağlanan hibelerin güneş enerjisiyle çalışan sulama sistemleri, sera ve meyve bahçesi yatırımlarıyla birleştirildiği projelerde su ve enerji maliyetlerinin azaltılması hedeflendi.
Ayrıca pazarlama, depolama ve işleme altyapısının geliştirilmesiyle üreticilerin ürünlerini pazara ulaştırma imkânlarının güçlendirilmesi amaçlandı.
IFAD’ın aktardığı sonuçlara göre bu desteklerin bir arada uygulandığı Türkiye projelerinde çiftçi gelirlerinde yüzde 40 artış sağlandı.
COP31’de gıda güvenliği için finansman çağrısı
IFAD Başkanı Alvaro Lario, küçük ölçekli üreticilerin iklim şoklarına karşı korunması için finansman, üretim girdileri ve pazara erişimin birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı da COP31 kapsamında yaptığı açıklamada, gıda güvenliği ile iklim eylemi arasındaki bağın güçlendirilmesi ve üreticileri destekleyen somut adımların artırılması gerektiğini vurguladı.
