Her gün farkında olmadan mikroplastiklere maruz kaldığımız kaynaklar arasına yeni ve oldukça şaşırtıcı bir ürün eklendi: Sakız.
California Üniversitesi Los Angeles (UCLA) araştırmacıları tarafından gerçekleştirilen ve Journal of Hazardous Materials Letters dergisinde yayımlanan araştırmada, sakız çiğnendiğinde tükürüğe ne kadar mikroplastik geçtiği incelendi.
Sonuç dikkat çekici: İncelenen sakızlardan tükürüğe gram başına 4 ile 636 mikroplastik parçacığı geçti. Araştırmanın ulaştığı en yüksek değer ise gram başına yaklaşık 637 parçacık oldu.
Tek bir sakızdan 3 bin PLASTİK parçacıĞI çıkabilir
Araştırmacıların hesaplamasına göre ortalama olarak bir gram sakız yaklaşık 100 mikroplastik parçacığı salıyor. Ancak bazı örneklerde bu sayı 600'ün üzerine çıktı.
Ticari bir sakızın ağırlığının yaklaşık 2-6 gram arasında değişebildiği dikkate alındığında, büyük bir sakızın çiğneme sırasında 3 binden fazla mikroplastik parçacığını tükürüğe bırakması mümkün.
UCLA araştırmacıları, yılda ortalama 160-180 adet küçük sakız çiğneyen bir kişinin yalnızca sakız nedeniyle yaklaşık 30 bin mikroplastik parçacığına maruz kalabileceğini hesaplıyor.
Burada önemli bir ayrıntı var: Çalışma tükürüğe geçen parçacıkları ölçüyor; bunların tamamının mutlaka yutulduğunu göstermiyor. Ancak tükürükle birlikte yutulmaları mümkün.
Mikroplastiklerin yüzde 94'ü ilk 8 dakikada çıkıyor
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri de mikroplastiklerin ne zaman açığa çıktığı.
Sakızdan kopan mikroplastiklerin büyük bölümü çiğnemenin hemen başında tükürüğe karıştı.
Araştırmacılar parçacık salımının özellikle ilk 2 dakikada yoğunlaştığını, 8'inci dakikaya gelindiğinde ise deney boyunca tespit edilen mikroplastiklerin yüzde 94'ünün sakızdan ayrılmış olduğunu belirledi.
Araştırmacılara göre bunun nedeni tükürükteki enzimlerin sakızı parçalaması değil. Çiğneme sırasında oluşan mekanik aşınma, mikroskobik parçaların sakızdan kopmasına yol açıyor.
AYNI SAKIZI UZUN SÜRE ÇİĞNEMEK MİKROPLASTİK MARUZİYETİNİ AZALTABİLİR
Bu nedenle araştırmacı Lisa Lowe, mikroplastik maruziyetini azaltmak isteyenlerin kısa aralıklarla yeni bir sakız almak yerine aynı sakızı daha uzun süre çiğnemesinin maruziyeti azaltabileceğine dikkat çekiyor.
Doğal sakızdan da mikroplastikler bulaşıyor
Çalışmada piyasada satılan 5 sentetik ve 5 doğal sakız incelendi.
Sentetik sakızlarda çiğnenebilir yapıyı sağlayan sakız bazı petrol kökenli polimerlerden üretilebiliyor.
Doğal olarak pazarlanan ürünlerde ise chicle gibi ağaç özlerinden elde edilen bitkisel polimerler kullanılabiliyor.
Araştırmacıların başlangıçtaki beklentisi bu nedenle sentetik sakızların çok daha fazla mikroplastik salmasıydı. Ancak sonuç böyle olmadı.
Doğal ve sentetik sakızların tükürüğe bıraktığı mikroplastik sayısı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı.
Sakızdan hangi plastikler çıktı?
Tükürük örneklerinde dört ana polimer türü tespit edildi: Poliolefinler, PET (polietilen tereftalat), poliakrilamidler ve polistirenler.
En fazla rastlanan grup ise poliolefinler oldu. Polietilen ve polipropilen gibi çok yaygın plastikler de bu grupta bulunuyor.
Araştırmada tespit edilen mikroplastiklerin çoğu son derece küçüktü. Parçacıkların ortanca büyüklüğü 45,4 mikrometre olarak ölçüldü ve büyük bölümünün 50 mikrometreden küçük olduğu belirlendi.
SAKIZDAKİ Daha küçük plastikler ölçülemedi
Araştırmanın sonucu kadar önemli bir sınırlaması da bulunuyor.
Kullanılan analiz yöntemleri yaklaşık 20 mikrometreden küçük parçacıkları tespit edemedi. Dolayısıyla sakızların saldığı daha küçük mikroplastikler ile nanoplastikler araştırmadaki sayılara dahil değil.
Araştırmanın yürütücüsü Prof. Sanjay Mohanty, daha küçük parçacıkların tükürükte bulunmuş olabileceğini ve sakızlardan nanoplastik salınımının ayrıca araştırılması gerektiğini belirtiyor.
Çalışmanın bir başka önemli sınırlaması ise yalnızca 10 ticari ürünün incelenmesi ve çiğneme farklılıklarını ortadan kaldırmak amacıyla deneylerde sakızların aynı kişi tarafından çiğnenmesi.
Bu nedenle gram başına 637 parçacık gibi değerlerin bütün sakız markalarına genellenmesi mümkün değil.
Sakızdan geçen mikroplastik sağlığa zararlı mı?
Araştırma bu soruya yanıt vermiyor. Mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki uzun dönem etkileri konusunda bilimsel çalışmalar sürüyor.
Araştırmacılar sakız çiğnemenin hastalığa yol açtığını göstermedi. Ancak sakız çiğnendiğinde, doğal ya da sentetik olmasına bakılmaksızın, mikroplastik boyutundaki parçacıkların tükürüğe geçtiği araştırmayla kanıtlandı.
