Danimarka'da hızlı büyüyen etlik piliçlerin yetiştirilmesi ve satışı tartışma konusu oldu. Doğa ve Hayvan Refahı Bakanı Christian Rabjerg Madsen, kamuoyunda "turbo tavuk" olarak anılan hızlı büyüyen tavukların önce Danimarka'da, ardından Avrupa Birliği genelinde yasaklanması için girişimde bulunacaklarını açıkladı.
Danimarka televizyonu TV 2'nin bir tavuk çiftliğinde gizli kamerayla çektiği görüntüler, üretim koşullarını yeniden gündeme taşıdı. Görüntülerde tavukların daha uzun süre yem tüketebilmesi için günlük karanlık süresinin yasal sınırın altına indirildiği ortaya çıktı.
Mevzuata göre günde en az altı saat karanlıkta kalması gereken tavukların yalnızca üç saat dinlendirildiği belirlendi. Ancak asıl tartışma, hayvanların genetik özellikleri nedeniyle olağanüstü hızlı büyümesi üzerine yoğunlaştı.
En hızlı büyüyen tavuk cinsi hangisi?
Danimarka'daki tartışmanın merkezinde, dünyanın birçok ülkesinde yetiştirilen Ross 308 bulunuyor.
İngiltere merkezli Aviagen tarafından geliştirilen Ross 308, et verimi yüksek, hızlı büyüyen ticari bir hibrit tavuk hattı.
Yaklaşık 50 gram ağırlığında dünyaya gelen civcivler, uygun yetiştirme koşullarında 33-35 günde 2 kilogram civarında canlı ağırlığa ulaşabiliyor. Daha yavaş büyüyen bazı etlik tavuk hatlarında aynı ağırlığa ulaşmak 46-63 günü bulabiliyor.
Ross 308, dünyadaki tek hızlı büyüyen hibrit değil. Cobb 500 de ticari etlik piliç üretiminde yaygın kullanılan hızlı gelişen hatlar arasında bulunuyor.
Bu tavukların ortak özelliği, uzun yıllar boyunca yürütülen seçici ıslah çalışmalarıyla yüksek et verimi ve yemden yararlanma performansı için geliştirilmiş olmaları.
Hızlı büyüyen tavuklar neden yasaklanmak isteniyor?
Yasak girişiminin temel gerekçesi hayvan refahı. Hızlı kilo alan tavuklarda kemik ve eklem gelişimi, artan vücut ağırlığına uyum sağlamakta zorlanabiliyor. Bunun sonucunda yürüme güçlüğü, bacak problemleri ve hareket kabiliyetinde azalma görülebiliyor.
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), 2023 yılında yayımladığı bilimsel değerlendirmede hızlı büyümenin hayvanların sağlık ve refahını olumsuz etkileyebildiğini belirledi.
EFSA, tavukların daha sağlıklı kalabilmesi ve doğal davranışlarını sürdürebilmesi için günlük canlı ağırlık artışının 50 gramla sınırlandırılmasını önerdi.
Ross 308 gibi hızlı gelişen hibritlerde ortalama günlük ağırlık artışı ise 60 gramın üzerine çıkabiliyor.
Araştırmalarda hızlı büyüyen tavuklarda ayak tabanı yaraları, hareket sorunları ve bazı kalp-dolaşım hastalıkları riskinin daha yüksek olduğu bildiriliyor.
Türkiye'de de Ross 308 tavukları mı yetiştiriliyor?
Evet. Danimarka'nın yasaklamayı tartıştığı Ross 308, Türkiye'deki beyaz et üretim zincirinde de kullanılıyor.
Bazı beyaz et üreticileri, Ross 308 damızlık sürülerinden kuluçkalık yumurta ve etlik civciv ürettiğini kendi internet sitelerinde açıklamış. Bunun yanı sıra Türkiye'deki etlik piliç üretiminde Ross 308'in yanı sıra Cobb 500 gibi başka ticari hibritler de kullanılıyor.
Tavuk kaç günde piliç olur, ne zaman kesilir?
Etlik piliçler genellikle 5-6 haftalıkken, yani 35-42 günlük yaşta kesim ağırlığına ulaşıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın açıklamalarına göre Türkiye'de yetiştirilen etlik piliçler, uygun besleme ve yetiştirme koşullarında 42 günde 2-2,5 kilogram canlı ağırlığa ulaşabiliyor.
Ancak bütün tavuklar aynı hızda gelişmiyor. Genetik hat, beslenme, yetiştirme koşulları ve hedeflenen kesim ağırlığı bu süreyi değiştiriyor. Yavaş büyüyen bazı tavuklarda yetiştirme süresi 60-80 günü aşabiliyor.
Hızlı büyüyen tavuklara hormon mu veriliyor?
Tavukların 35-42 günde kesim ağırlığına ulaşması, bazı çevreler tarafından “hormon kullanıldığı” iddiasına dayanak gösteriliyor. Ancak hızlı büyümenin temel nedeni hormon uygulaması değil, genetik ıslah ve beslenme koşulları.
Tarım ve Orman Bakanlığı, da geçmişte Türkiye'de kümes hayvancılığında büyümeyi hızlandırmak amacıyla hormon kullanılmadığını, böyle bir uygulamanın yasal ve ekonomik olmadığını açıklamıştı.
Ross 308 gibi hibritler de genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) değil. Farklı tavuk hatlarının seçici yetiştirme ve melezleme yöntemleriyle geliştirilmesi sonucunda elde ediliyor.
Hızlı büyüyen tavuk eti zararlı mı?
Burada iki ayrı sağlık konusunu birbirinden ayırmak gerekiyor. EFSA'nın dikkat çektiği sorunlar, öncelikle hızlı büyümenin canlı hayvanlarda yol açabileceği refah ve sağlık problemleriyle ilgili.
Bir tavuğun hızlı büyümesi, etinin insanlar için doğrudan zararlı olduğu anlamına gelmiyor.
Tavuk etinin tüketici açısından güvenliği; üretim hijyeni, veteriner ilaç kalıntıları, mikrobiyolojik kontroller, soğuk zincir ve pişirme koşullarıyla ilişkili.
Dolayısıyla Danimarka'daki yasak tartışması, tavuk etinin zararlı veya tüketilemez olmasından değil, üretim sırasında hayvanların karşı karşıya kaldığı muameleden ve yaşadığı sağlık sorunlarından kaynaklanıyor.
Avrupa'da yasak ne zaman başlayacak?
Danimarka'da henüz yürürlüğe girmiş bir yasak bulunmuyor. Bakan Madsen, uygulamanın hukuki ve ekonomik sonuçlarının incelenmesi gerektiğini açıkladı.
Avrupa Komisyonu ise 2026 yılı sonuna kadar etlik piliçler ve yumurta tavuklarının refahına ilişkin mevzuatta değişiklik önerisi sunmayı planlıyor. Ancak AB genelinde Ross 308'i yasaklayan kabul edilmiş bir düzenleme henüz yok.
Hızlı büyüyen hatlardan vazgeçilmesi, üreticiler açısından daha uzun yetiştirme süresi ve farklı maliyetler anlamına gelebilir. Bu nedenle tartışmanın ekonomik boyutu da bulunuyor.
Danimarka'nın girişimi sonuçlanırsa, dünya beyaz et üretiminde uzun yıllardır tercih edilen hızlı büyüme modelinin geleceği de yeniden tartışmaya açılacak.
