Türkiye'nin önemli zeytinyağı üretim merkezlerinden Ayvalık'ta, sahte ve tağşişli zeytinyağı ticaretinin boyutları yeniden gündeme geldi. 21. Uluslararası Ayvalık Zeytin Hasat ve Turizm Festivali'nde konuşan sektör temsilcileri, piyasada yılda yaklaşık 50 bin ton tağşişli zeytinyağı satıldığı tahminini paylaştı.
Ayvalık Ticaret Odası Genç Girişimciler Kurulu Başkanı Mustafa Kürlek'in gündeme getirdiği bu rakam, zeytinyağı sektöründe sahteciliğin ekonomik büyüklüğüne ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.
Sahte zeytinyağında 10 milyar liralık pazar iddiası
50 bin ton, 50 milyon kilogram ürüne karşılık geliyor. Kilogram başına 200 TL'lik varsayımsal satış fiyatı üzerinden hesaplandığında, tağşişli zeytinyağı ticaretinin yıllık büyüklüğü 10 milyar TL'ye ulaşıyor.
Ancak bu tutar, belgelenmiş bir satış hacmi değil. Sektör temsilcilerinin 50 bin tonluk tahmini ile varsayımsal kilogram fiyatının çarpılmasıyla elde edilen bir hesaplama.
Türkiye'nin 2025-2026 sezonu zeytinyağı üretim tahmininin yaklaşık 290 bin ton olduğu dikkate alındığında, iddia edilen 50 bin tonluk miktar, üretim tahmininin yaklaşık yüzde 17'sine karşılık geliyor.
'Ayvalık 4. kilometre' adıyla zeytinyağı satışı
Sahteciliğin bir başka boyutu ise Türkiye'nin en tanınmış zeytinyağı üretim bölgelerinden Ayvalık'ın adının pazarlamada kullanılması.
Sektör temsilcilerinin gündeme getirdiği yöntemlerden biri, Ayvalık'ı çağrıştıran adres ve marka ifadeleriyle tüketicide ürünün bölgeden geldiği izleniminin oluşturulması.
“Ayvalık 4. kilometre” gibi yer tarifleri, ürünün gerçekten Ayvalık'ta üretildiğini veya coğrafi işaret şartlarını karşıladığını tek başına göstermiyor.
Ayvalık Ticaret Odası Başkanı Halil Aykut da bölgenin adını kullanarak yapılan satışlardan duydukları rahatsızlığı dile getirdi. Aykut'un açıklamalarında, bazı illerde Ayvalık adıyla ayda yaklaşık 2 bin ton zeytinyağı satıldığı yönündeki bilgiler de yer aldı.
Bu miktar da resmî satış kayıtlarıyla doğrulanmış bir veri değil.
Ayvalık zeytinyağı coğrafi işaretle korunuyor
Ayvalık Zeytinyağı, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş bir coğrafi işaretli ürün.
Coğrafi işaret, ürünün belirli bir yöreyle bağlantısını ve tescil belgesinde tanımlanan üretim koşullarını güvence altına almayı amaçlıyor.
Buna karşılık ambalaj üzerinde Ayvalık adının bulunması, ürünün mutlaka tescilli Ayvalık Zeytinyağı olduğu anlamına gelmiyor. Tüketicilerin ürünün üretici bilgilerini, işletme kayıtlarını ve varsa coğrafi işaret kullanımını kontrol etmesi önem taşıyor.
Bakanlığın tağşiş listelerinde zeytinyağı da var
Tarım ve Orman Bakanlığı, 2 Ekim 2024'ten bu yana taklit ve tağşiş yapılan gıdaları kamuoyuyla paylaşıyor.
Açıklanan listelerde, zeytinyağı adı altında satılan ürünlerde farklı tohum yağlarının karıştırılması gibi uygunsuzluklar bulunuyor.
Ancak Bakanlığın yayımladığı firma ve ürün kayıtları, piyasada toplam kaç ton tağşişli zeytinyağı satıldığını göstermiyor.
Bu nedenle 50 tonluk sahte zeytinyağı miktarı ve 10 miyar TL'lik satıi hacmi, sektör temsilcilerinin dile getirdiği rakamlara dayanıyor.
Sektörün gündeme getirdiği asıl sorun ise yalnızca tüketicinin gerçek zeytinyağı yerine başka yağlar satın alması değil; sahte ürünlerin, kurallara uygun üretim yapan işletmelerle aynı pazarda rekabet etmesi.
