Son günlerde bazı internet sitelerinde yer alan haberlerde, Rize ve Artvin yöresine özgü Laz böreğinin Yunanistan'da "Galaktoboureko" adıyla tanıtıldığı ve bunun yeni bir sahiplenme girişimi olduğu iddia edildi. Ancak tarihsel kayıtlar incelendiğinde tablo bundan daha farklı görünüyor.
Laz böreği Yunanistan'da yeni ortaya çıkan bir tatlı değil
Öncelikle, Galaktoboureko Yunanistan'da son yıllarda ortaya çıkmış bir isim değil. Yunan mutfak literatüründe ve klasik yemek kitaplarında onlarca yıldır yer alan, ülkenin geleneksel sütlü şerbetli tatlılarından biri olarak kabul ediliyor. Atina'dan Selanik'e kadar birçok bölgede uzun yıllardır hazırlanıyor.
Bu nedenle, "Yunanistan Laz böreğine yeni isim verdi" şeklindeki ifade tarihsel olarak doğru görünmüyor.
Asıl tartışma, iki tatlının aynı kökten gelip gelmediği üzerinde yoğunlaşıyor.
Laz böreği Yunanca ne anlama geliyor?
Yunanistan'daki adı Galaktoboureko. Kelime iki bölümden oluşuyor: Galakto (γάλακτο): Süt ve Boureko (μπουρέκο): Börek. Yani kelimenin anlamı kabaca "sütlü börek".
İlginç olan ise ikinci bölüm olan "boureko" kelimesinin, Türkçedeki "börek" sözcüğünden türemiş olması. Dil bilimciler bunu Osmanlı döneminde iki mutfak arasındaki kültürel etkileşimin bir sonucu olarak değerlendiriyor.
Laz böreği ile Galaktoboureko aynı tatlı mı?
İlk bakışta oldukça benzer görünseler de tam olarak aynı reçete değiller.
Laz böreği nedir?
Laz böreği; özellikle Artvin'in Hopa ilçesi, Rize ve Doğu Karadeniz'de yapılan geleneksel bir tatlıdır.
İnce açılmış yufkaların arasına sütlü muhallebi konulur, fırında pişirilir ve şerbetlenir.
En ayırt edici özelliği ise muhallebiye karabiber eklenmesidir.
Galaktoboureko nasıl hazırlanıyor?
Yunanistan'da yapılan Galaktoboureko ise yine ince yufkayla hazırlanıyor ancak iç harçta çoğunlukla: irmik, süt, yumurta, vanilya, limon veya portakal kabuğu kullanılıyor.
Karabiber ise geleneksel tarifte yer almıyor.
Bu nedenle iki tatlı, aynı mutfak ailesine ait olsalar da birebir aynı reçeteye sahip değiller.
Laz böreği kimin?
Resmî açıdan bakıldığında "Hopa Laz Böreği", 8 Ocak 2019 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından mahreç işareti ile coğrafi işaret olarak tescil edildi.
Başvuruyu Hopa Ticaret ve Sanayi Odası yaptı. Tescil belgesinde ürünün Artvin'in Hopa ilçesiyle özdeşleştiği ve belirli üretim kriterlerine sahip olduğu belirtiliyor.
Bu coğrafi işaret, Hopa Laz Böreği'nin yöreyle bağını ve geleneksel üretim yöntemlerini koruyor. Ancak bu durum, başka ülkelerde benzer sütlü şerbetli börek tatlılarının bulunamayacağı anlamına gelmiyor.
Laz böreği karabiber neden konulur?
Laz böreğini diğer sütlü tatlılardan ayıran en dikkat çekici özellik, muhallebiye eklenen ince çekilmiş karabiber.
Karabiber tatlıya baskın bir acılık vermiyor. Aksine şerbet ve sütlü muhallebinin yoğun tatlılığını dengeleyerek daha aromatik bir lezzet oluşturuyor.
Hopa Laz Böreği'nin coğrafi işaret tarifinde de bu özellik ürünün ayırt edici unsurlarından biri olarak yer alıyor.
LAZ BÖREĞİNİN tarihsel kökenİ?
İşte tartışmanın en önemli noktası burada. Bugüne kadar yayımlanan gastronomi araştırmaları, Galaktoboureko'nun tamamen Antik Yunan'dan geldiğini gösteren güçlü tarihsel kanıtlar sunmuyor.
Benzer şekilde, modern Laz böreğinin de yalnızca tek bir ülkenin mutfak mirası olduğunu kesin biçimde ortaya koyan tarihsel belgeler bulunmuyor.
Buna karşılık birçok gastronomi tarihçisi, iki tatlının da Osmanlı mutfağının şekillendirdiği ortak Doğu Akdeniz ve Balkan mutfak kültürü içinde geliştiğini belirtiyor.
Yufkanın kat kat kullanıldığı sütlü şerbetli börek geleneği, Osmanlı döneminde Anadolu, Balkanlar ve Yunanistan'ın birçok bölgesinde yaygınlaşmış durumda.
LAZ BÖREĞİ Osmanlı mutfağının ortak mirası
Bugün yalnızca Laz böreği değil; baklava, börek, kadayıf, tulumba, kazandibi, künefe gibi pek çok tatlı ve hamur işi de Türkiye, Yunanistan ve Balkan ülkelerinde farklı tariflerle hazırlanıyor.
Bu nedenle gastronomi tarihçileri, bu ürünlerin önemli bölümünü tek bir ülkeye ait olmaktan çok ortak Osmanlı mutfak mirasının farklı coğrafyalarda gelişmiş örnekleri olarak değerlendiriyor.
Laz böreği gerçekten Yunan tatlısı mı?
Mevcut tarihsel kayıtlar ve gastronomi kaynakları birlikte değerlendirildiğinde, “Laz böreği” ile “Galaktoboureko” birbirlerine benzeyen ancak reçete itibariyle tamamen farklı tatlılar.
Galaktoboureko, Yunanistan'da uzun yıllardır yapılan geleneksel bir sütlü şerbetli tatlı. Hopa Laz Böreği ise Türkiye'de coğrafi işaretle korunan, özellikle karabiberli muhallebisi ile ayrışan yöresel bir lezzet.
İki tatlı benzer tekniklerden besleniyor ancak reçeteleri ve gastronomik kimlikleri birebir aynı değil.
Tarihsel veriler, her iki ürünün de büyük ölçüde Osmanlı mutfağının ortak mirası içinde şekillendiğine işaret ediyor.
