Terlemeyi önleyen deodorantlar zararlı mı; Raftaki roll-on'larda ne var?

Market raflarındaki deodorantlar aynı amaca hizmet etse de içerikleri önemli ölçüde farklılaşıyor. İncelediğimiz beş üründe ortak olan temel bileşen grubu alüminyum bazlı ter önleyiciler olurken, ürünleri birbirinden ayıran esas unsurlar parfüm bileşenleri, koruyucular, silikonlar ve yardımcı maddeler oldu.

Bir kozmetik markette satılan koltuk altı roll-on ve deodorantları 

İncelediğimiz ürünler, Nivea Men Roll-on, Nivea Men Stick, Rexona Clinical Protection, Old Spice
Fa Men Fresh Pulse oldu.

Bu beş ürünün tamamı aynı amaçla satılıyor. Ancak içerik listeleri karşılaştırıldığında ürünlerin formülasyonlarının önemli ölçüde farklılaştığı görülüyor.

KOLTUK ALTI DEODORANTLARDA NE VAR?

Bazı ürünlerde 15 civarında bileşen bulunurken, bazılarında 30'dan fazla bileşen yer alıyor. Ortak olan bileşen sayısı ise sanıldığı kadar fazla değil.

Bileşen	Görevi	Nivea Roll-on	Nivea Stick	Rexona Clinical	Old Spice	Fa Roll-on
Aluminum Chlorohydrate	Terlemeyi azaltır	✅	❌	❌	❌	✅
Aluminum Zirconium Tetrachlorohydrex Gly	Terlemeyi azaltır	❌	✅	✅	✅	❌
Alcohol Denat.	Çözücü	❌	❌	❌	❌	✅
Cyclopentasiloxane	Sürümü kolaylaştırır	❌	❌	✅	❌	❌
Dimethicone	Cilt hissi	❌	❌	✅	✅	❌
Petrolatum	Bariyer oluşturur	❌	✅	❌	❌	❌
Paraffin	Yapı verici	❌	❌	✅	❌	❌
Silica	Nem kontrolü	❌	❌	✅	❌	❌
Phenoxyethanol	Koruyucu	❌	❌	❌	❌	✅
BHT	Antioksidan	❌	❌	✅	❌	❌
PEG / PPG türevleri	Taşıyıcı	❌	✅	❌	✅	✅

KOLTUK ALTI ROLL-ON'LARDA KULLANILAN ALÜMİNYUM TUZU ZARARLARI NELER

Tüm koltuk altı deodorantlarında ortak olan tek madde grubu neredeyse alüminyum. İncelenen ürünlerin tamamında alüminyum bazlı antiperspirant bileşikleri bulunuyor.

Ancak hepsinde aynı bileşik kullanılmıyor. İki farklı teknoloji öne çıkıyor. Aluminum Chlorohydrate ve Aluminum Zirconium Tetrachlorohydrex Gly. 

Her ikisi de FDA ve Avrupa Birliği tarafından belirlenen sınırlar içinde kullanılmasına izin verilen antiperspirant etken maddeleri arasında yer alıyor.

Alüminyum gerçekten kanser yapıyor mu?

Bu konu yıllardır tartışılıyor. Ancak güncel bilimsel değerlendirmeler farklı bir tablo ortaya koyuyor.

ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), Amerikan Kanser Derneği (ACS) ve Avrupa Birliği Bilimsel Tüketici Güvenliği Komitesi (SCCS), bugüne kadar yapılan çalışmaların alüminyum içeren antiperspirantların meme kanseri riskini artırdığını gösteren ikna edici kanıt sunmadığını belirtiyor. Bununla birlikte, araştırmaların sürdüğü ve yeni verilerin izlenmeye devam edildiği de vurgulanıyor.

KOLTUK ALTI DEODORANTLARINDA ASIL TEHLİKE BÖBREK HASTALARI İÇİN

Meme kanseri tartışılırken gözden kaçan gerçek uyarı: Böbrek hastaları. Alüminyum içeren antiperspirantlarla ilgili bilimsel literatürde en güçlü uyarı, meme kanseri ya da Alzheimer değil; ileri evre böbrek hastalarıyla ilgili.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), alüminyum içeren tüm antiperspirantların etiketinde şu uyarının yer almasını zorunlu tutuyor: "Böbrek hastalığınız varsa ürünü kullanmadan önce doktora danışın."

Bu uyarı, özellikle böbrek fonksiyonları normalin yaklaşık %30'unun altına düşmüş (evre 4-5 kronik böbrek hastalığı) kişiler için geçerli.

Bunun nedeni, sağlıklı bireylerde vücuda giren alüminyumun büyük ölçüde böbrekler yoluyla atılması. İleri derecede böbrek yetmezliği bulunan kişilerde ise bu atılım yavaşlayabiliyor ve alüminyum vücutta birikebiliyor.

Amerikan Böbrek Vakfı (National Kidney Foundation), günlük kozmetik kullanımından emilen alüminyum miktarının sağlıklı kişiler için klinik risk oluşturmadığını, ancak ileri evre böbrek hastalarının hekim önerisi olmadan yüksek alüminyum maruziyetinden kaçınması gerektiğini belirtiyor.

Deodorantlardaki alüminyumun ne kadarı vücuda giriyor?

Deodorantlarda kullanılan alüminyum tuzları için endişeyi azaltacak nokta ise, koltuk altından emilen alüminyum parçacıklarının binde 1 düzeyinde olması. 

Bilimsel veriler, koltuk altı spreyleri, roll-on'lar veya deo stick'lerdeki alüminyum tuzlarının yaklaşık %0,01'inin sağlam ciltten vücuda geçtiğini göstreiriyor.

Tahriş olmuş ciltte ise bu oran yaklaşık %0,06 düzeyine çıkıyor.

Koltuk altı roll-on antibiyotik direncini artırabilir mi?

Kozmetik ürünlerinde kullanılan alüminyum tuzları için bu soru oldukça yeni. Bu soruyu gündeme getiren ise 2023 yılında Ankara Üniversitesi, İnönü Üniversitesi ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu araştırmacılarının yaptığı bir laboratuvar deneyi. 

Laboratuvar ortamında Staphylococcus epidermidis bakterisinin 30 gün boyunca alüminyum klorohidratla temas ettirilmesi sonucunda, bakterilerde; oksasilin direnci, siprofloksasin direnci ile ilişkili bazı genlerin daha fazla ifade edildiği görüldü.

KOLTUK ALTI DEODORANTLARI CİLTTEKİ MİKROBİYATAYI DEĞİŞTİRİYOR

Bilim insanları bu ilişkinin insan mikrobiyotasında araştırılması gerektiğini özellikle vurguluyor.

Koltuk altında; Corynebacterium, Staphylococcus, Cutibacterium gibi onlarca bakteri yaşıyor.

Antiperspirantlar yalnızca teri azaltmıyor. Bu mikrobiyotayı da değiştiriyor. Henüz bunun sağlık açısından anlamı tam bilinmiyor. Ancak son yıllarda araştırmalar bu konuya yoğunlaşmış durumda.

ROLL-ON'LARIN içinde ne var 

Diğer yandan tüketicilerin büyük bölümü yalnızca alüminyuma odaklanıyor. Oysa ürünler arasındaki temel fark; koruyucular, silikonlar, mumlar, çözücüler, parfüm bileşenleri, antioksidanlar oluyor.

Bazı ürünlerde bunların sayısı oldukça yüksek.

İçerik	Ürünler	Bilimsel değerlendirme	Risk düzeyi*
Aluminum tuzları	Tüm ürünler	Terlemeyi azaltır. Meme kanseri veya Alzheimer ile nedensel ilişki gösterilemedi. Böbrek hastalarında dikkat önerilir.	🟡 Düşük-Orta
BHT	Rexona	Hayvan çalışmalarında yüksek dozlarda bazı etkiler bildirilmiş; kozmetikte izin verilen düzeylerde kullanılıyor.	🟡 Orta
Phenoxyethanol	Fa	%1'e kadar güvenli kabul edilen koruyucu. Hassas kişilerde iritasyon görülebilir.	🟡 Düşük
Benzyl Salicylate	Rexona	AB'de etiketlenmesi gereken koku alerjeni.	🟠 Orta
Limonene	Rexona, Old Spice, Fa	Oksitlendiğinde temas alerjisi yapabilir.	🟠 Orta
Linalool	Nivea Stick, Rexona, Fa	Parfüm alerjeni.	🟠 Orta
Citronellol	Rexona, Old Spice, Fa	Parfüm alerjeni.	🟠 Orta
Geraniol	Rexona, Old Spice, Fa	Parfüm alerjeni.	🟠 Orta
Coumarin	Rexona	Parfüm alerjeni.	🟠 Orta
Hexyl Cinnamal	Old Spice	Parfüm alerjeni.	🟠 Orta
PEG / PPG türevleri	Çeşitli ürünler	Mevcut kozmetik standartlarında güvenli kabul edilir; safsızlık kontrolü önemlidir.	🟢 Düşük
Silikonlar	Rexona, Old Spice	Kozmetik performansı artırır; mevcut kanıtlarla insan sağlığı açısından ciddi risk gösterilmemiştir.	🟢 Düşük

Parfüm alerjenleri neden önemli?

İncelediğimiz ürünlerde dikkat çeken bir başka grup ise koku verici maddeler oldu.

AB mevzuatına göre; Limonene, Linalool, Citral, Geraniol, Citronellol, Coumarin, Benzyl Salicylate
Hexyl Cinnamal gibi maddeler belirli eşiklerin üzerinde etikette açıkça belirtilmek zorunda.

Bu maddeler çoğu kullanıcı için güvenli kabul edilse de, özellikle egzama veya hassas cilde sahip kişilerde alerjik temas dermatitine yol açabiliyor.

KOLTUK ALTI DEODORANTLARI RİSKLİ Mİ?

Mevcut bilimsel veriler, normal kullanım koşullarında alüminyum içeren antiperspirantların meme kanseri veya Alzheimer hastalığı riskini artırdığını gösteren ikna edici kanıt bulunmadığını ortaya koyuyor. Bununla birlikte, böbrek fonksiyonları ciddi düzeyde bozulmuş kişilerin bu ürünleri kullanmadan önce hekimlerine danışmaları öneriliyor. Hassas cilde sahip tüketiciler için ise dikkat edilmesi gereken asıl nokta, alüminyumdan çok, etikette açıkça belirtilen parfüm alerjenleri olabilir.