ABD’de Ocak 2026’da yayımlanan ve beslenme anlayışında köklü bir değişikliğe giden 2025–2030 Amerikalılar İçin Beslenme Rehberi, açıklanmasından yedi ay sonra mahkemeye taşındı.
Bitki temelli beslenmeyi savunan, kâr amacı gütmeyen Sorumlu Tıp Doktorları Komitesi (Physicians Committee for Responsible Medicine-PCRM), ABD Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (HHS) ile Tarım Bakanlığına (USDA) karşı Washington’daki federal mahkemede dava açtı.
Kuruluş, kamuoyunda tartışmalara yol açan beslenme rehberinin geri çekilmesini ve yeni bir rehber hazırlanıncaya kadar federal kurumların kararlarında kullanılmamasını istiyor.
Davanın merkezinde ise rehberin et ve süt ürünlerine verdiği ağırlıktan çok, bu kararların kimler tarafından ve nasıl alındığı bulunuyor.
Rehberde et lobisi etkisi olduğu iddiası
PCRM’nin mahkemeye sunduğu iddiaya göre HHS ve USDA, yaklaşık iki yıl boyunca kamuya açık biçimde çalışan resmî Beslenme Rehberi Danışma Komitesinin ardından ikinci bir uzman paneli kurdu.
“Gizli panel” olarak nitelenen bu grubun toplantılarının kamuya açık yapılmadığı, çalışma tutanaklarının paylaşılmadığı ve kamuoyuna görüş bildirme olanağı tanınmadığı öne sürüldü.
Davacı kuruluş, dokuz kişiden oluşan ikinci panelin sekiz üyesinin geçmişte et, süt, yumurta endüstrileriyle mali ya da mesleki bağlantılarının bulunduğunu iddia ediyor.
Dava dilekçesinde panel üyelerinin bağlantılı olduğu öne sürülen kuruluşlar arasında National Cattlemen’s Beef Association, National Dairy Council, American Egg Board ve National Pork Board gibi ABD hayvancılık sektörünün etkili yapıları sıralanıyor.
BİTKİSEL BESLENME Mİ ET AĞIRLIKLI BESLENME Mİ?
ABD’de ulusal beslenme rehberi, HHS ve USDA tarafından her beş yılda bir güncelleniyor. Hazırlanan tavsiyeler yalnızca bireylere ne yemeleri gerektiğini anlatmıyor; okul yemeklerinden düşük gelirli ailelere yönelik gıda yardımlarına kadar çok geniş bir sistemi etkiliyor.
Bu nedenle rehber hazırlanırken bağımsız bilim insanlarından oluşan Beslenme Rehberi Danışma Komitesi kuruluyor. Komitenin toplantıları kamuya açık yapılıyor, çalışmalar yayımlanıyor ve dışarıdan görüş alınmasına izin veriliyor.
2025–2030 dönemi için görevlendirilen 20 kişilik resmî komite, iki yıllık çalışmasının ardından Aralık 2024’te bilimsel raporunu tamamladı. Komite; fasulye, mercimek, bezelye ve diğer bitkisel protein kaynaklarına öncelik verilmesini, daha fazla bitki ağırlıklı öğün tüketilmesini ve içecek olarak süt yerine suyun öne çıkarılmasını tavsiye etti.
Ancak Ocak 2026’da açıklanan nihai rehberde farklı bir yaklaşım benimsendi. Hayvansal proteinler ve tam yağlı süt ürünleri daha görünür hale gelirken protein tüketimi belirgin biçimde artırıldı.
Davacı kuruluş, kamuya açık çalışan komitenin önerilerinin ikinci ve şeffaf olmayan bir panelin hazırladığı raporla değiştirildiğini savunuyor.
ABD BESLENME REHBERİNDE NE DEĞİŞTİ
Yeni ABD Beslenme Rehberi, ülkenin federal beslenme politikasındaki “en önemli değişim” olarak tanıtılmıştı. Önceki “MyPlate” modeli yerine ters çevrilmiş bir besin piramidi kullanılmaya başlanmıştı.
Piramidin geniş üst bölümünde protein kaynakları, süt ürünleri, sebze, meyve ve sağlıklı yağlara yer verilirken tam tahıllar daha alt bölümde gösterilmişti.
Rehber, her öğünde “yüksek kaliteli ve besin değeri yoğun” protein tüketilmesini öneriyor. Protein kaynakları arasında yumurta, kümes hayvanları, deniz ürünleri ve kırmızı et ile fasulye, mercimek, bezelye, kuruyemiş, tohum ve soya birlikte sıralanıyor.
Günlük protein hedefi ise kilogram başına 1,2–1,6 gram olarak belirleniyor. Bu miktar, daha önce sağlıklı yetişkinler için genel kabul gören kilogram başına yaklaşık 0,8 gramlık düzeyin oldukça üzerinde.
Süt ürünlerinde de önemli bir değişikliğe gidildi. Rehber, şeker eklenmemiş tam yağlı süt ürünlerine yer verilmesini ve 2 bin kalorilik beslenme düzeninde günde üç porsiyon süt ürünü tüketilmesini öneriyor.
Zeytinyağının yanı sıra tereyağı ve sığır iç yağı da yemek hazırlarken kullanılabilecek yağlar arasında gösteriliyor.
Şeker ve yüksek derecede işlenmiş gıdalara sert fren
Yeni rehber yalnızca et ve süt ürünleriyle ilgili değişikliklerden oluşmuyor. Rehberin en güçlü yönlerinden biri, yüksek derecede işlenmiş gıdaların, rafine karbonhidratların ve eklenmiş şekerin ciddi biçimde azaltılmasını istemesi.
Paketli atıştırmalıklar, şekerlemeler, şekerli içecekler ve enerji içeceklerinden kaçınılması; yapay aroma, petrol bazlı renklendirici, yapay koruyucu ve besleyici değeri olmayan tatlandırıcılar içeren ürünlerin sınırlandırılması öneriliyor.
Bir öğünde eklenmiş şeker miktarının 10 gramı aşmaması gerektiği belirtilirken sebze, meyve, fermente gıdalar, lif bakımından zengin besinler ve evde hazırlanan yemekler teşvik ediliyor.
Dolayısıyla rehber, bir taraftan işlenmiş gıda ve şeker tüketimine karşı daha sert bir yaklaşım getirirken diğer taraftan kırmızı et, tam yağlı süt ve hayvansal yağlara daha fazla alan açıyor.
Davacı kuruluş vegan harekete yakın
Davayı açan PCRM, koruyucu hekimlik ve klinik araştırmalar alanında faaliyet gösteren bir kuruluş olmakla birlikte uzun süredir vegan ve bitki temelli beslenmeyi destekliyor.
Dava dilekçesinde ileri sürülen çıkar çatışması ve federal yasaların ihlal edildiği yönündeki savlar da şu aşamada mahkeme kararı değil, davacı tarafın iddiaları niteliğinde.
ABD BESLENME Rehberi neden milyonlarca kişiyi etkiliyor?
ABD Beslenme Rehberi bağlayıcı bir diyet listesi olmasa da federal gıda ve sağlık politikalarının temelini oluşturuyor.
Ulusal Okul Öğle Yemeği Programı, kadınlar ve küçük çocuklara yönelik WIC desteği, SNAP gıda yardımları, yaşlılara sunulan yemek hizmetleri ve kamu kurumlarının beslenme standartları rehberdeki önerilerden etkileniyor.
USDA’nın okul yemeklerine ilişkin yeni standartları da 2025–2030 rehberi doğrultusunda hazırlaması bekleniyor. Bu nedenle tartışma yalnızca yetişkinlerin daha fazla et veya tam yağlı süt tüketip tüketmemesiyle sınırlı değil; milyonlarca çocuğun okulda önüne konulacak yemekleri de ilgilendiriyor.
