Sonbaharın gelmesiyle birlikte pazar tezgâhlarında alışılmış meyvelerin yanında hünnap da görülmeye başladı.
Küçük bir elmayı andıran, yeşilden kahverengiye dönüşen bu meyvenin İstanbul'daki kilogram fiyatı 150–250 TL arasında değişiyor.
Hünnap nedir?
Anavatanı Çin olan ve Çin hurması adıyla da bilinen hünnap (Ziziphus jujuba), Türkiye'de de yetiştiriliyor. Geleneksel Çin tıbbında uzun yıllardır kullanılan meyve, son dönemde besin içeriği ve yetiştiricilik potansiyeliyle ilgi görüyor.
Ancak hünnapla ilgili internette dolaşan sağlık iddialarının hepsi aynı bilimsel kanıta sahip değil.
Hünnap faydaları nelerdir? Gerçekten ölümsüzlük meyvesi mi?
Hünnabın en dikkat çekici özelliği C vitamini ve çeşitli antioksidan bileşenler içermesi.
Bilimsel araştırmalarda hünnapta flavonoidler, polisakkaritler, fenolik bileşikler ve triterpenik asitler bulunduğu gösteriliyor. Bu bileşenlerin antioksidan ve iltihaplanmayla ilişkili biyolojik süreçler üzerindeki etkileri araştırılıyor.
C vitamini, bağışıklık sisteminin normal işleyişine ve vücudun kolajen üretimine katkıda bulunuyor. Ayrıca bitkisel kaynaklı demirin emilimini artırıyor.
Hünnabın geleneksel tıpta uykusuzluk, sindirim sorunları ve kansızlık gibi rahatsızlıklarda kullanıldığı biliniyor. Ancak geleneksel kullanım, bu hastalıkları tedavi ettiğine ilişkin bilimsel kanıt anlamına gelmiyor.
Dolayısıyla “ölümsüzlük meyvesi” ifadesi bilimsel bir tanım değil, meyveye atfedilen geleneksel bir nitelendirme.
Hünnap besin değeri: C vitamini bakımından zengin
Taze hünnap su, karbonhidrat, lif ve çeşitli mikro besin öğeleri içeriyor. Özellikle C vitamini bakımından dikkat çekiyor.
ABD Tarım Bakanlığının (USDA) besin bileşimi verilerine göre 100 gram çiğ hünnapta yaklaşık 79 kalori, 20,2 gram karbonhidrat, 69 miligram C vitamini ve 250 miligram potasyum bulunuyor.
Ancak meyvenin besin içeriği çeşidine, yetiştirildiği bölgeye ve olgunluk derecesine göre değişebiliyor.
Kurutulmuş hünnapta ise su oranının azalması nedeniyle 100 gram başına enerji ve şeker miktarı taze meyveye göre daha yüksek olabiliyor.
Hünnap yeşilken yenir mi? Ne zaman toplanmalı?
Hünnap, olgunlaşma sürecinde yeşilden kırmızımsı kahverengiye dönüşüyor.
Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsünün Hünnap Yetiştiriciliği Broşürü'ne göre meyveler, yeşilden kahverengiye dönmeye başladığında veya tamamen kırmızı-kahverengi renk aldığında hasat edilebiliyor.
Meyvenin açık yeşil olduğu ve yeterince gelişmediği dönemde toplanması önerilmiyor. Çünkü hünnap, hasattan sonra belirgin şekilde olgunlaşmaya devam etmiyor.
Tüketim olgunluğuna ulaşmış, kısmen yeşil hünnap yenebilir. Bu dönemde meyve genellikle gevrek ve hafif tatlı oluyor. Tam olgunlaşan meyvelerde ise kahverengi renk ve tatlılık belirginleşiyor.
Türkiye'de hünnap hasadı genellikle ağustos sonu ve eylül ayında yapılıyor. Hasat dönemi, bölgenin iklimine ve yetiştirilen çeşide göre değişebiliyor.
Hünnap çok yenirse ne olur?
Hünnap bir meyve olsa da sınırsız tüketilmesi önerilmiyor.
Özellikle fazla miktarda tüketildiğinde içerdiği karbonhidrat ve lif nedeniyle bazı kişilerde şişkinlik veya sindirim rahatsızlığına yol açabilir.
Diyabet hastalarının ise özellikle kurutulmuş hünnap tüketirken porsiyon miktarına dikkat etmesi gerekiyor.
Hünnap özütleri ve yoğunlaştırılmış takviyeler, taze meyveyle aynı şekilde değerlendirilmemeli. Düzenli ilaç kullananların bu tür ürünleri tüketmeden önce sağlık profesyoneline danışması uygun olur.
Hünnap çayı nasıl yapılır, faydaları nelerdir?
Hünnap yalnızca taze veya kuru meyve olarak tüketilmiyor. Çin ve Kore'de hünnap çayı da geleneksel içecekler arasında bulunuyor.
Evde hünnap çayı hazırlamak için birkaç adet kurutulmuş hünnap yıkanıp çekirdekleri çıkarıldıktan sonra dilimlenebilir. Meyveler sıcak suda yaklaşık 10–15 dakika bekletilerek veya hafifçe kaynatılarak içecek hazırlanabilir.
Geleneksel kullanımda hünnap çayı rahatlama ve uyku amacıyla tüketilse de bu etkilerin insanlarda klinik olarak kanıtlandığını söylemek mümkün değil.
Ayrıca meyvenin kendisi veya yoğunlaştırılmış özütleri üzerinde yapılan araştırmaların sonuçları doğrudan hünnap çayı için geçerli kabul edilmemeli.
Hünnap nerede yetişir? Bir ağaç kaç kilo meyve verir?
Hünnap, farklı iklim koşullarına uyum sağlayabilen bir meyve türü.
Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsünün verilerine göre deniz seviyesinden 1.700 metre yüksekliğe kadar yetiştirilebiliyor. Yaz sıcaklıklarına ve kış soğuklarına dayanıklı olması, farklı bölgelerde üretilebilmesine imkân tanıyor.
Bununla birlikte kaliteli meyve ve yüksek verim için uzun, sıcak ve güneşli yaz koşulları önem taşıyor.
Aşılı hünnap fidanlarından uygun koşullarda ikinci yıldan itibaren az miktarda ürün alınabiliyor. Verim çağına ulaşmış bir ağaçtan ise ortalama 50 kilogram meyve elde edilebiliyor.
Ancak bu miktar garanti edilmiş bir verim değil. Çeşit, ağaç yaşı, sulama, budama ve iklim koşulları ürün miktarını önemli ölçüde etkiliyor.
Hünnap yetiştiriciliği kârlı mı?
İstanbul pazarlarında kilogramı 250 TL'ye kadar ulaşan hünnap, alternatif meyve yetiştiriciliği açısından dikkat çekiyor.
Erken meyveye yatması, farklı iklim koşullarına uyum sağlayabilmesi ve taze tüketimin yanı sıra kurutma, marmelat ve çay gibi ürünlere dönüştürülebilmesi üretici açısından avantaj oluşturuyor.
Ancak pazar fiyatıyla üreticinin kazancı aynı değil.
Fidan, arazi, sulama, işçilik, hasat, ambalaj ve nakliye giderlerinin yanı sıra ürünün hangi fiyattan ve ne kadarının satılabildiği de kârlılığı belirliyor.
Üstelik aynı ağaçtaki hünnapların farklı zamanlarda olgunlaşması, hasadın birden fazla seferde yapılmasını gerektirebiliyor. Bu durum işçilik maliyetini artırabiliyor.
Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü, taze hünnabın uygun soğuk depolama koşullarında iki ila üç ay, kurutulmuş meyvenin ise uygun koşullarda yaklaşık bir yıl saklanabildiğini belirtiyor.
Hünnap yetiştiriciliğine yatırım yapmayı düşünen üreticiler için en önemli konu ise yüksek perakende fiyatından çok, bölgelerindeki alım fiyatını ve düzenli satış imkânlarını araştırmak.
