ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan çatışmaların ardından Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği büyük ölçüde durdu. Bu dar su yolu, Körfez ülkelerinin enerji ve gıda ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olarak görülüyor.
Kriz nedeniyle birçok uluslararası denizcilik şirketi bölgede operasyonlarını askıya alırken, gemi trafiğinde keskin düşüş yaşandı. Analizlere göre Hürmüz’den geçen ticari gemi trafiği kısa sürede yüzde 80’e varan oranda azaldı.
Bu gelişme, ithalata bağımlı Körfez ülkeleri için ciddi bir gıda tedarik riski anlamına geliyor.
Dubai’de “10 günlük gıda stoku” uyarısı
Küresel lojistik şirketlerinden Kuehne and Nagel’in CEO’su Stefan Paul’un değerlendirmesine göre Dubai’de taze gıda stokları yaklaşık 10 günle sınırlı.
Bölgeye gıda tedarikinin büyük bölümü deniz yoluyla yapılırken, savaş nedeniyle; deniz taşımacılığı aksadı, hava kargo kapasitesi düştü, liman operasyonları yavaşladı
Bu nedenle özellikle meyve, sebze ve diğer taze ürünlerde arz baskısı oluşabileceği ifade ediliyor.
Körfez ülkeleri genel olarak gıdanın %80-90’ını ithalatla karşılıyor ve bu ithalatın önemli bir kısmı Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor.
ÜRÜN BOLLUĞU VAR AÇIKLAMASI
Ancak Ekonomi ve Turizm Bakanı Abdulla bin Touq Al Marri, BAE'deki gıda tedarikinin istikrarlı olduğunu teyit ederek, meyve ve sebze pazarlarında önemli bir ürün bolluğu ve fiyatlarda gözle görülür bir düşüş yaşandığını belirtti.
Bölgede gıda stokları kısa vadede tamamen tükenmese bile lojistik aksaklıklar raflardaki ürün çeşitliliğini hızla azaltabilir.
Bölgede özellikle; taze sebze ve meyve, süt ve et ürünleri, ithal tahıl ve bakliyat gibi ürünlerin tedariki risk altında görülüyor.
Gıda taşımaları ve canlı hayvan sevkiyatları da bekliyor
Savaşın etkileri yalnızca Körfez ülkeleriyle sınırlı değil. Hürmüz Boğazı çevresinde çok sayıda geminin beklediği ve bunların arasında soğutmalı gıda ürünleri ve canlı hayvan taşıyan gemilerin de bulunduğu belirtiliyor.
Limanlardaki gecikmeler özellikle bozulabilir gıda ürünleri için ciddi risk oluşturuyor.
Gübre tedariki de krizin içinde
Krizin bir diğer önemli boyutu ise küresel gübre ticaretinin aksaması. Körfez bölgesi, dünya gübre üretiminin önemli merkezlerinden biri olarak biliniyor.
Uzmanlara göre Hürmüz’deki kesinti; üre ve azotlu gübre sevkiyatını doğal gaz temelli gübre üretimini küresel tarım üretimini doğrudan etkileyebilir.
Analizlere göre küresel gübre fiyatlarında şimdiden artış görülmeye başlandı ve bu durum gıda fiyatlarının da yükselmesine yol açabilir.
Uzmanlar: Gıda krizi riski büyüyebilir
Uzmanlar, çatışmanın uzaması halinde gıda krizinin yalnızca Körfez ülkeleriyle sınırlı kalmayabileceğini belirtiyor.
Çünkü; Körfez ülkeleri küresel gıda ticaretinde önemli bir dağıtım merkezi. Dubai’deki Cebel Ali Limanı, yaklaşık 50 milyon kişiye hizmet veren bir lojistik merkez olarak görülüyor.
Bu limanda yaşanacak uzun süreli bir aksama, bölgesel gıda tedarik zincirlerini ciddi şekilde etkileyebilir.
Küresel gıda piyasasında yeni bir kırılma mı?
Enerji, gübre ve lojistik maliyetlerinin aynı anda yükselmesi, uzmanlara göre yeni bir küresel gıda enflasyonu dalgası riskini gündeme getiriyor.
Analistler, savaşın uzaması halinde: gıda fiyatlarının artabileceğini gübre arzının daralabileceğini, bazı ülkelerde tedarik krizlerinin yaşanabileceğini belirtiyor.
Bu nedenle Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler yalnızca enerji piyasaları değil, küresel gıda güvenliği açısından da yakından izleniyor.
