Türkiye’den Avrupa Birliği’ne ihraç edilen salamura asma yaprakları bir kez daha pestisit alarmına konu oldu.
Avrupa Birliği’nin Gıda ve Yem İçin Hızlı Alarm Sistemi’ne (RASFF) 23 Temmuz 2026 tarihinde İtalya tarafından yapılan bildirimde, Türkiye menşeli salamura asma yapraklarında ditiyokarbamat grubu pestisit kalıntısı tespit edildi.
Analiz sonucunda kalıntı miktarı 2,5 ± 0,23 mg/kg olarak ölçüldü. Ürün için geçerli azami kalıntı limiti ise 0,05 mg/kg.
Buna göre tespit edilen değer, ölçümün merkez değeri üzerinden hesaplandığında yasal sınırın yaklaşık 50 katına ulaştı. Ürünün Türkiye’ye geri gönderilmesine karar verildi.
Ditiyokarbamat nedir?
Ditiyokarbamatlar, bağlarda ve farklı tarım ürünlerinde mantar hastalıklarıyla mücadelede kullanılan bir pestisit grubunu ifade ediyor.
RASFF analizlerinde “ditiyokarbamat” sonucu tek bir tarım ilacını değil; mancozeb, maneb, metiram, propineb, thiram ve ziram gibi farklı etken maddelerden kaynaklanabilen toplam kalıntıyı gösterebiliyor.
Bu nedenle yalnızca sonuç değerine bakarak üründe hangi etken maddenin kullanıldığını kesin biçimde belirlemek mümkün değil.
Limitin aşılması ne anlama geliyor?
Azami kalıntı limiti, bir gıdanın tek seferde tüketildiğinde doğrudan zehirlenmeye yol açacağı sınır anlamına gelmiyor. Bu değer, pestisitin doğru tarım uygulamaları kapsamında kullanılması halinde üründe bulunmasına izin verilen en yüksek kalıntı miktarını gösteriyor.
Ancak limitin yaklaşık 50 kat aşılması, tarım ilacının kullanım miktarı, uygulama zamanı veya hasat öncesi bekleme süresi bakımından ciddi bir uygunsuzluğa işaret ediyor.
Ditiyokarbamat grubundaki maddelerin sağlık etkileri aynı değil. Bazı etken maddeler için tiroid, sinir sistemi, üreme ve gelişim üzerindeki etkiler toksikolojik değerlendirmelere konu oluyor. Bu nedenle “bağışıklık sistemini bozar ve kanser yapar” şeklinde tüm grubu kapsayan kesin bir ifade kullanmak bilimsel açıdan doğru değil. Tüketici riski; tespit edilen asıl etken madde, tüketilen miktar, kişinin vücut ağırlığı ve maruziyet süresine göre ayrı değerlendirilmek zorunda. EFSA da pestisit risklerini sinir ve tiroid sistemi gibi ortak etkiler üzerinden kümülatif olarak inceliyor.
Asma yapraklarında sorun yeni değil
Türkiye’den gönderilen salamura asma yaprakları, son yıllarda Avrupa’da pestisit kalıntıları nedeniyle çok sayıda bildirim ve geri çağırmaya konu oldu.
Gıda Bülteni, Temmuz 2025’te Almanya’da satılan Türkiye menşeli bir üzüm yaprağında beş farklı pestisit tespit edildiğini ve bunlardan birinin yasal sınırı 260 kat aştığını haberleştirmişti. Şubat 2025’te ise “organik” olarak satışa sunulan başka bir Türkiye menşeli salamura yaprak pestisit nedeniyle piyasadan toplatılmıştı.
Türkiye’de 2022 ve 2023 yıllarında toplanan 766 salamura asma yaprağı örneğini inceleyen hakemli bir araştırma da sorunun münferit olmadığını gösterdi. Çalışmada 2023 yılında tespit edilen pestisit çeşidi ve limit aşımı oranlarının bir önceki yıla göre belirgin biçimde arttığı; en sık lambda-cyhalothrin, cypermethrin ve metalaxyl gibi maddelere rastlandığı bildirildi.
2024 en fazla bildirim yapılan yıl oldu
Kullanıcı tarafından aktarılan 2020-2025 dönemi RASFF değerlendirmesine göre, Türkiye kaynaklı üzüm, kuru üzüm ve salamura ürünlerinde toplam 138 bildirim incelendi.
En sık bildirilen pestisitler arasında; 29 bildirimle acetamiprid, 12 bildirimle ditiyokarbamatlar,
sekizer bildirimle lambda-cyhalothrin ve metalaxyl yer aldı.
Aynı değerlendirmede kuru üzümde 13 okratoksin A bildirimi bulunduğu, asma yaprağı örneklerinden birinde ditiyokarbamat seviyesinin yasal sınırın 460 katına çıktığı ve aynı üründe 13 farklı pestisitin daha limit üzerinde olduğu aktarıldı. En fazla RASFF bildiriminin 39 kayıtla 2024 yılında yapıldığı belirtildi.
İhracat kadar iç piyasa da önemli
Avrupa sınırında yakalanan uygunsuz ürünlerin geri gönderilmesi, yalnızca ihracat kaybı anlamına gelmiyor.
Aynı üretim bölgelerinden iç piyasaya sunulan asma yapraklarının ne sıklıkla denetlendiği, pestisit analizlerinin sonuçları ve uygunsuz bulunan ürünlerin nasıl bertaraf edildiği de tüketici açısından önem taşıyor.
Son bildirim, salamura yaprakta pestisit sorununun tek bir marka veya sevkiyat üzerinden açıklanamayacağını; bağda ilaç kullanımından hasat zamanına, salamura işleminden ihracat öncesi analize kadar bütün üretim zincirinin daha sıkı izlenmesi gerektiğini gösteriyor.
