Domates, Avrupa’da en çok tüketilen sebzeler arasında yer alıyor. Özellikle kiraz domates, kokteyl domates ve hurma domates gibi küçük çeşitler “sağlıklı atıştırmalık” olarak pazarlanıyor.
Ancak Almanya’da bağımsız tüketici dergisi Öko Test'in yaptığı yeni bir laboratuvar araştırması, bazı atıştırmalık domateslerin ciddi pestisit yükü taşıdığını ortaya koydu.
26 farklı domates ürünü üzerinde yapılan analizlerde, bazı örneklerde aynı anda 5 farklı pestisit kalıntısı tespit edildi.
Araştırma kapsamında ürünler yaklaşık 600 farklı pestisit açısından incelendi.
“Pestisit kokteyli” endişesi büyüyor
Araştırmacılar için asıl dikkat çekici nokta yalnızca tek tek pestisitler değil, aynı üründe birden fazla kimyasalın birlikte bulunması oldu.
Bilim insanları bu durumu “pestisit kokteyli” olarak tanımlıyor. Uzmanlara göre farklı pestisitlerin insan vücudunda birlikte nasıl etki gösterdiği hâlâ tam olarak bilinmiyor.
2026 yılında yayımlanan bir araştırma ise pestisit karışımlarına uzun süre maruz kalan kişilerde kanser riskinin 2,5 kat arttığını ortaya koydu.
Üstelik araştırmada incelenen maddelerin tek başına “yüksek riskli” sınıfında yer almaması dikkat çekti.
Hormon sistemi ve doğurganlık riski
Araştırmada bazı pestisitler özellikle “endişe verici” olarak sınıflandırıldı.
Bunlardan biri olan difenokonazol, Avrupa’daki CLP düzenlemelerinde “insanlar için muhtemel kanserojen” olarak değerlendiriliyor.
Bir diğer pestisit olan dimethomorph ise Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) tarafından; "Endokrin bozucu, Doğurganlık üzerinde olumsuz etkili olabilecek madde olarak tanımlanıyor. Bu etken madde Avrupa Birliği’nde iki yıllığına yasaklanmıştı.
“Sonsuz kimyasallar” domateslerde de gündemde
Araştırmada dikkat çeken bir başka başlık ise PFAS bağlantılı pestisitler oldu. Fludioksonil ve trifloksistrobin adlı pestisitlerin, çevrede uzun süre parçalanmadan kalabilen PFAS grubuyla ilişkili olduğu belirtildi.
PFAS bileşikleri, “sonsuz kimyasallar” olarak da biliniyor çünkü doğada çok yavaş parçalanıyor ve su kaynaklarında birikebiliyor.
Uzmanlar, özellikle trifloksistrobinin çevrede TFA adlı kalıcı bir bileşiğe dönüşebildiğini ve bunun yeraltı sularında giderek daha fazla tespit edildiğini belirtiyor.
Arılar için toksik pestisit de bulundu
Domateslerde tespit edilen pestisitlerden biri olan spinosad ise arılar için toksik kabul ediliyor.
Bilim insanları, pestisit kullanımının yalnızca insan sağlığı değil; biyolojik çeşitlilik ve ekosistem açısından da risk oluşturduğunu vurguluyor.
Türkiye’den gönderilen kiraz domatesler de alarm listesine girmişti
Türkiye’den Avrupa’ya ihraç edilen domatesler de son yıllarda çok sayıda pestisit bildirimiyle gündeme geldi. Avrupa Birliği Gıda Alarm Sistemi’ne (RASFF) yapılan bildirimlerde özellikle kiraz domateslerde: "Acetamiprid, Chlorpyrifos, Fluopyram, Dimethoate, Formetanate gibi pestisit kalıntıları nedeniyle sınır reddi ve geri gönderim kararları alınmıştı.
Organik ürünlerde tablo farklı çıktı
Araştırmada test edilen domateslerin yarısı organik ürünlerden oluştu. Sonuçlara göre organik ürünlerde pestisit kalıntısı belirgin şekilde daha düşük seviyede bulundu. Bazı organik domatesler “çok iyi” kategorisinde değerlendirildi.
