Avrupa Birliği'nin ithal gıdalarda bazı pestisitlere yönelik sıfır tolerans politikası resmen yürürlüğe girdi.
Avrupa Komisyonu’nun 2023 yılında kabul ettiği düzenleme kapsamında, clothianidin ve thiamethoxam adlı iki neonikotinoid insektisit için maksimum kalıntı limiti (MRL) sıfıra indirildi.
AB, gıda ihracatçılarına yeni kurallara uyum sağlamaları için 7 Mart 2026’ya kadar süre tanımıştı. Sürenin dolmasıyla birlikte, bu maddelerin kalıntısını içeren gıda ürünlerinin Avrupa Birliği pazarına girişi artık mümkün olmayacak.
Neonikotinoidler neden yasaklanıyor?
Neonikotinoidler, bitkiler tarafından emilen ve böceklerin sinir sistemini etkileyen bir pestisit grubunu oluşturuyor.
Dünya genelinde yaygın olarak kullanılan bu kimyasalların bazı türleri, arılar ve diğer tozlayıcı böceklerin azalmasıyla ilişkilendirildiği gerekçesiyle AB’de yıllardır tartışma konusu.
Bu nedenle Avrupa Birliği, bu pestisit grubundaki dört aktif maddeden üçünü daha önce yasaklamıştı. Yeni düzenlemeyle birlikte; Clothianidin, Thiamethoxam maddeleri de ithal gıdalarda sıfır kalıntı limitine tabi tutuldu. Daha önce bu gruptan yalnızca tiyakloprid için sıfır kalıntı kuralı uygulanıyordu.
Çevresel gerekçeyle alınan nadir ticaret önlemlerinden biri
AB’nin bu kararı, gıda güvenliği düzenlemeleri açısından dikkat çekici bir örnek olarak değerlendiriliyor.
Çünkü pestisit kalıntılarına yönelik ticaret kısıtlamaları genellikle tüketici sağlığı gerekçesiyle uygulanırken, bu düzenlemenin temel gerekçesi çevresel etkiler olarak gösteriliyor.
Pestisit Eylem Ağı Avrupa (PAN Europe) Direktörü Martin Dermine, kararın hem çevre hem de tarım açısından önemli olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu adım üçüncü ülkelerdeki ekosistemler için olumlu olacak ve AB çiftçilerinin karşılaştığı rekabet dezavantajını azaltacak.”
Dermine ayrıca Avrupa’da neonikotinoid kullanımının 2018’den bu yana yasak olduğunu ve verimlerde ciddi bir düşüş yaşanmadığını savundu.
Bilim insanları ve sektör farklı görüşte
Fransa’nın önde gelen tarım araştırma kurumu INRAE, neonikotinoidlerin tamamen kaldırılmasının çiftçiler açısından hâlâ zorluklar yarattığını belirtiyor.
Araştırmacılara göre, kısıtlamaların üzerinden on yıldan fazla zaman geçmesine rağmen bazı Avrupa çiftçileri bu pestisitlerin yerine kullanılabilecek alternatiflere geçişte zorlanıyor.
Pestisit sektörünü temsil eden CropLife Europe ise düzenlemeye eleştirel yaklaşıyor.
Kuruluşun bir sözcüsü, maksimum kalıntı limitlerinin: “Bilime dayalı ve tüketici güvenliğini doğrulamak için kullanılan düzenleyici araçlar olması gerektiğini” belirterek çevresel hedefler için kullanılmasının ticarette belirsizlik yaratabileceğini ifade etti.
Küresel gıda ticaretinde gerilim
AB’nin yeni pestisit politikası uluslararası ticaret çevrelerinde de tartışma yarattı.
Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) üye bazı ülkeler, düzenlemenin küresel tarım ticaretinde sorunlara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Tarım politikası uzmanı Alan Matthews, bu durumu küresel gıda ticareti açısından “el bombası etkisi yaratabilecek bir adım” olarak değerlendirdi.
Yeni yasaklar gündemde
Avrupa Komisyonu’nun bu iki pestisit ile sınırlı kalmayabileceği belirtiliyor. Komisyon, halen ithal gıdalarda kalıntısına izin verilen başka bir neonikotinoid olan imidacloprid için de benzer bir sıfır tolerans uygulamasının değerlendirilip değerlendirilmeyeceğini inceliyor.
Buna ek olarak, AB’nin ithal gıdalarda tehlikeli madde kalıntılarına yönelik kısıtlamaları daha geniş bir kapsamda artırmayı planladığı ifade ediliyor.
Komisyonun Ortak Araştırma Merkezi tarafından hazırlanan etki analizinin yıl sonuna doğru açıklanması bekleniyor.
