Çevre ve Şehircilik Bakanlığı,Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası'nı yayımlandı.
PİPET YASAKLANIYOR MU?
Bu kapsamda, çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine neden olan plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının sona erdirilmesine yönelik hazırlanan yönetmelik taslağının gelecek günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor.
PLASTİK ÇATAL KAŞIK NE ZAMAN YASAKLANACAK?
Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından son şekli verilecek düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
Söz konusu tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzına son verilerek bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek.
PLASTİĞE ALTERNATİF NE KULLANILACAK?
Tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine doğa dostu cam, porselen, ahşap ve karton alternatifler sunulacak.
İlerleyen süreçte kısmen plastikten mamul içecek bardakları, kısmen plastikten mamul gıda kapları, ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetleri, ıslak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havlularının da tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirlerin de hayata geçirilmesi hedefleniyor.
Türkiye'de 2022'de 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi
Bakanlık, yeni yönetmelik için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile bir araştırma yaparak vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik tutumlarını inceledi.
YILDA 10 BİN TON PİPET KULLANILIYOR
Türkiye'de 2022'de, 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32 bin 406 ton çatal kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak, 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi gibi ürünlerden oluşan 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi.
Araştırmaya göre, bireylerin yüzde 77,65'i günlük yaşamlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı desteklerken, yüzde 9,99'u desteklemedi.
Bireylerin yüzde 72,52'si tek kullanımlık plastik ürünleri daha az satın almayı desteklerken, yüzde 11,68'i bu görüşe katılmadı.
Araştırmaya katılanların yüzde 76,40'ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak gibi bazı tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulurken, yüzde 60,02'si bu ürünlerin yasaklanmasını destekledi.
Tek kullanımlık plastikler Avrupa'da yasak mı?
Avrupa Birliği'nin (AB), 2019'da kabul ettiği "Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi" kapsamında Fransa, tek kullanımlık plastik ürünlerin birçoğunu ülke genelinde yasaklanmasını sağlayarak AB direktifinin ötesine geçen kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleri uygulamayı başardı.
İspanya da tek kullanımlık plastiklerin satışını yasaklayan maddeleri hayata geçirirken, plastik ambalajlara kilogram başına vergi gibi teşvik/ücret uygulamalarıyla sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik etti.
Hollanda, 2023'ten itibaren belirli tek kullanımlık ürünlerde ücretlendirme uygulamaya başladı ve 2024'ten itibaren bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı.
İrlanda ise direktifin ötesine geçerek ıslak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklama ve bardaklar için ek ücret/latte levy" gibi tüketimi azaltıcı vergiler planlıyor.
ABD'DE KÖPÜK BARDAK VE TABAK KULLANIMI YASAK
ABD'de de çok sayıda eyalet, köpük bardak ve tabakların kullanımını yasaklıyor. Strafor kapları yasaklayan son eyalet olan Virgina, yasağı ihlal eden gıda işletmelerine ihlalin her günü için 50 dolar para cezası veriyor.
KÖPÜK BARDAKLAR SAĞLIĞA ZARARLI MI?
Hem hayvan çalışmaları hem de in vitro deneyler, gıda ambalajları ve servis kaplarından kontamine olan plastik parçacıklarının insan vücudunda biriktiğini ve plastik kirliliğinin iltihaplanmaya yol açtığını gösteriyor.
Deniz medakası (Oryzias melastigma) üzerinde yapılan bir araştırma, 20 μg/L polistiren(köpük) mikroplastiklerine maruz kaldıktan sonra kalp atış hızının azaldığına işaret ederkn, 90 gün boyunca 0,5 μm polistiren parçacıklarına maruz bırakılan 6 haftalık sıçanlarda yükselmiş kardiyak hasar belirteçleri (troponin I ve kreatin kinaz-MB) tespit edildi(1)
KÖPÜK BARDAKLAR KANSER NEDENİ
Endüstriyel ürünlerde bulunabilen endokrin bozucular, vücuttaki doğal hormonların sentezi ve salgılanmasını engelleyebilir.
Polistiren gibi endokrin bozucu mikroplastikler, gelişim, davranış, doğurganlık ve homeostazın korunmasının yanı sıra kötü huylu hastalıkların başlangıcından sorumlu tutuluyor.
Diğer yandan mikroplastiğin hücreler üzerindeki kanserojen/mutajenik etkisi halihazırda yaygın olarak raporlanmış durumda.
