Dünyanın en kritik enerji ve ticaret geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanacak bir aksamanın; enerji, gübre, lojistik ve tarımsal üretim maliyetlerini hızla artırabileceğine dikkat çekildi. FAO’ya göre bugün alınacak kararlar, önümüzdeki yıl küresel gıda piyasalarının yönünü belirleyecek.
Gıda fiyatlarında üç aydır yükseliş var
FAO verilerine göre küresel gıda fiyatları son üç aydır artış gösteriyor. Özellikle Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimler nedeniyle yükselen enerji maliyetleri ve taşımacılık sorunları, tarımsal üretim zincirinin birçok halkasını doğrudan etkiliyor.
Uzmanlar, gübre fiyatlarındaki yükselişin çiftçilerin ekim kararlarını değiştirebileceğini, bunun da üretim miktarını azaltarak yeni fiyat dalgalarını tetikleyebileceğini belirtiyor. Özellikle ithalata bağımlı ülkelerin risk altında olduğu vurgulanıyor.
“Dayanıklılığı artırmanın zamanı geldi”
FAO Baş Ekonomisti Máximo Torero, yayımlanan FAO podcast yayınında hükümetlerin acilen harekete geçmesi gerektiğini söyledi. Torero, ülkelerin mevcut tedarik darboğazlarına karşı “emme kapasitesini” ve dayanıklılığını artırması gerektiğini belirterek, kriz büyümeden önlem alınmasının kritik önem taşıdığını ifade etti.
Alternatif ticaret rotaları yeterli olmayabilir
FAO uzmanlarından David Laborde ise alternatif kara ve deniz koridorlarının devreye alınmasının zorunlu hale gelebileceğini söyledi. Ancak uzmanlara göre Kızıldeniz, Batı Suudi Arabistan ve Arap Yarımadası üzerinden kurulacak alternatif rotalar mevcut kapasiteyi tam olarak karşılamaya yetmeyebilir.
FAO ayrıca büyük üretici ülkelerin ihracat kısıtlamalarına gitmemesi gerektiğini vurguladı. Aksi halde küresel arzın daha da daralabileceği ve fiyat baskısının hızlanabileceği belirtiliyor.
El Niño riski tabloyu ağırlaştırabilir
Ajans, olası güçlü bir El Niño döneminin kuraklık ve düzensiz yağışlar nedeniyle tarımsal üretimi daha da zorlayabileceği uyarısında da bulundu. Bu durumun özellikle tahıl ve baklagil üretiminde ciddi verim kayıplarına yol açabileceği ifade edildi.
FAO’dan acil eylem çağrısı
FAO, hükümetler ve sektör temsilcileri için kısa, orta ve uzun vadeli çözüm önerileri de yayımladı. Kurumun öne çıkardığı başlıca öneriler şöyle sıralandı:
- Alternatif kara ve deniz ticaret koridorlarının hızla devreye alınması
- Enerji, gübre ve tarımsal girdilerde ihracat yasaklarından kaçınılması
- Gıda yardımlarının ticaret kısıtlamalarından muaf tutulması
- Tahıl ve baklagil birlikte ekim modellerinin yaygınlaştırılması
- Küçük çiftçilere yönelik hedefli finansman ve sosyal destek programlarının artırılması
- Bölgesel gıda rezervleri ve depolama kapasitesinin güçlendirilmesi
- Elektrikli ve güneş enerjili tarım sistemlerine geçişin hızlandırılması
- Erken uyarı ve kriz izleme mekanizmalarının yaygınlaştırılması
FAO, koordineli bir küresel müdahale olmaması halinde mevcut enerji ve lojistik krizinin uzun süreli bir küresel gıda enflasyonu dalgasına dönüşebileceği uyarısında bulundu.
