Artvin'in Yusufeli ilçesinde fide üretimi yapan Şaban Keçeci, sertifikasız fide satışına yaklaşık 350 bin TL ceza kesileceğini belirterek, ürettiği fideleri çöpe dökeceğini ilan etti. Keçeci'nin fideleri atarken çekilen görüntüleri, sosyal medyaya yansıyınca, ata tohumu ve sertifikalı tohum tartışması bir kez daha alevlendi.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın denetimleri ve bazı yerel müdürlüklerin yaptığı açıklamalar da konunun yeniden gündeme gelmesine neden oldu.
Sertifikasız fide satışı yasak mı?
Evet. Türkiye’de etiketsiz, sertifikasız ve yetkisiz kişiler tarafından fide-fidan satışı uzun süredir yasak.
Bu yasak yalnızca yeni yayımlanan yönetmelikten kaynaklanmıyor. Uygulamanın temel dayanağını 5553 Sayılı Tohumculuk Kanunu ile 5996 Sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu oluşturuyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın il müdürlükleri tarafından son aylarda yapılan denetim açıklamalarında da açık şekilde şu ifadeler kullanıldı:
“İlgili kanunlar kapsamında açıkta ve yetkisiz kişiler tarafından fide-fidan, tohum ve süs bitkisi satışı yasaklanmıştır.”
Yani sokakta, yol kenarında, pazarda veya kayıt dışı şekilde yapılan fide ve fidan satışları zaten mevcut mevzuata aykırı kabul ediliyor.
Sertifikasız tohum satışı yasaklandı mı?
Sertifikasız tohumun ticarete konu edilmesi Tohum Kanunu ile birlikte yasaklandı. Bu yasak yeni getirilen bir uygulama değil, yıllardır yürürlükte. Ancak sertifikasız yerel tohumların, çiftçiler tarafından çoğaltılıp, kendi arazilerine ekilip, ıslah edilmesine yönelik herhangi bir yasal engel yok. Bu tohumlar para ile satılamasa da hediye edilebiliyor.
Türkiye’de ticari amaçla satılan tohumların belirli standartlara uygun olması ve kayıtlı sistem içinde pazarlanması zorunlu. Sertifikasız ve kayıt dışı tohum satışına ilişkin düzenlemeler yıllardır yürürlükte bulunuyor.
Son günlerde sosyal medyada dolaşan paylaşımlar, sanki yeni bir yasak çıkmış gibi sunulsa da; Bakanlık kaynakları ve mevcut mevzuat, uygulamanın uzun süredir yürürlükte olduğunu gösteriyor.
Yeni yönetmelikte ne değişti?
28 Nisan 2026’da yayımlanan “Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği” ise özellikle meyve fidanlarına ilişkin kuralları güncelledi.
Yönetmeliğin 13’üncü maddesinde şu hüküm yer aldı:
“Sertifikasyon sistemi dahilinde üretilen fidanlar ve üretim materyalleri, Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş fidan üreticileri ve/veya yetkilendirilen tohumluk bayileri tarafından pazarlanır.”
Aynı maddede ayrıca: “Fidan ve üretim materyalinin, üreticisi veya tohumluk bayi dışındaki kişilerce pazarlanmasına ve etiketsiz fidan/üretim materyali satışına izin verilmez.” ifadeleri kullanıldı.
Bu düzenleme, özellikle kayıt dışı satışların önüne geçmeyi ve üretim materyalinin izlenebilirliğini artırmayı hedefliyor.
Sertifikasız fide satmanın cezası ne?
Sosyal medyada en çok paylaşılan iddialardan biri de ceza miktarı oldu.
Bazı haberlerde etiketsiz ve yetkisiz fide-fidan satışı yapanlara 349 bin 690 TL idari para cezası uygulanacağı belirtildi. Bu ceza, 5553 Sayılı Tohumculuk Kanunu kapsamındaki idari yaptırımlardan kaynaklanıyor.
Ancak uygulanacak ceza; satışın niteliği, ticari faaliyet durumu, ürün tipi ve ihlalin kapsamına göre değişebiliyor.
Bakanlık ekipleri son dönemde özellikle; “Yol kenarı satışları, pazarda açıkta fide satışı, etiketsiz üretim materyali, bitki pasaportu bulunmayan ürünler, yetkisiz kişilerce yapılan satışlar” üzerine yoğun denetimler gerçekleştiriyor.
Bitki pasaportu neden önemli?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın açıklamalarında “bitki pasaportu” vurgusu dikkat çekiyor.
Bitki pasaportu sistemi; fide, fidan ve üretim materyallerinin kaynağının takip edilmesini ve hastalıkların yayılmasının önlenmesini amaçlıyor.
Yetkisiz satışlarda ise ürünün çeşidi, hastalık durumu veya gerçek üreticisi çoğu zaman bilinmiyor.
Bakanlığın denetim açıklamalarında şu risklere dikkat çekiliyor; “Aşılı diye satılan fidanların aşısız çıkabilmesi, hastalıklı veya zararlı taşıyan ürünler, verimsiz veya yanlış çeşit satışı, dikim sonrası gelişim göstermeyen fidanlar.”
Bu nedenle üreticilerin yalnızca Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş bayilerden veya üretici belgesine sahip işletmelerden ürün alması isteniyor.
SERTİFİKALI TOHUM VE FİDE ŞARTINDA Amaç ne?
Bakanlık kaynaklarına göre denetimlerin temel amacı; "Tarımsal üretimde güvenliği sağlamak, bitki hastalıklarının yayılmasını önlemek, çiftçinin mağduriyetini azaltmak, kayıt dışı üretimi engellemek
Haksız rekabeti önlemek" olarak açıklanıyor.
Özellikle meyve üretiminde yanlış çeşit veya hastalıklı fidan kullanımı, yıllarca sürebilecek ekonomik kayıplara yol açabiliyor.
Bu nedenle sertifikasyon sistemi; ürünün çeşidinin doğrulanması, sağlık kontrollerinin yapılması ve üretim zincirinin kayıt altına alınması açısından kritik görülüyor.
Sosyal medyadaki iddialar gerçeği tam yansıtmıyor
Son günlerde paylaşılan bazı videolar ve “sertifikasız fide yasaklandı” başlıklı içerikler, uygulamanın yeni çıktığı izlenimi yarattı.
Ancak mevzuat ve Bakanlık açıklamaları incelendiğinde; sertifikasız ve yetkisiz satışlara ilişkin yasağın uzun süredir yürürlükte olduğu, son dönemde ise denetimlerin daha görünür hale geldiği anlaşılıyor.
Yeni yönetmelik ise özellikle meyve fidanlarının sertifikasyonu ve pazarlanmasına ilişkin kuralları daha net hale getirerek uygulamayı güncelledi.
