Sosyal medyada özellikle “doğal testosteron artırıcı”, “erkeklik gücünü yükselten takviye”, “enerji kaynağı” ve “Himalaya reçinesi” gibi ifadelerle pazarlanan mumiyo (shilajit) ürünleriyle ilgili dikkat çeken bir değerlendirme Almanya’dan geldi.
Almanya’nın Stuttgart kentindeki resmi kimya soruşturma kurumu CVUA tarafından hazırlanan değerlendirme raporunda, sosyal medyada “mucizevi doğal ürün” olarak sunulan shilajit ürünlerinin önemli bölümünün yanıltıcı reklamlarla pazarlandığı vurgulandı.
Mumiyo nedir? SHİLAJİT NEDİR?
Mumiyo ya da uluslararası adıyla shilajit; Himalayalar başta olmak üzere yüksek rakımlı dağlık bölgelerde kaya katmanlarından sızan koyu renkli reçinemsi bir madde olarak tanımlanıyor. Katranı andıran yoğun kokulu bu madde, geleneksel Ayurvedik uygulamalarda uzun yıllardır kullanılıyor.
Son yıllarda ise sosyal medya fenomenleri ve takviye gıda şirketleri tarafından kapsül, reçine, toz ve jelibon formunda satılmaya başlandı.
Sosyal medyada “mucize ürün” gibi pazarlanıyor
CVUA’nın analizine göre 2022-2025 arasında TikTok ve Instagram’da yayınlanan paylaşımlarda; ürünün, enerji verdiği, hafızayı güçlendirdiği, testosteronu artırdığı, erkek performansını yükselttiği, bağışıklığı güçlendirdiği, yaşlanmayı geciktirdiği iddia ediliyor.
Araştırmaya göre sosyal medya reklamlarının yüzde 80’inden fazlasında sağlık beyanı yer aldı. Yaklaşık her 10 paylaşımdan birinde ise “Alzheimer’a iyi gelir”, “iltihabı azaltır” gibi hastalık tedavisi çağrıştıran ifadeler kullanıldı.
Shilajit gerçekten testosteronu artırıyor mu?
Raporda dikkat çeken en önemli ayrıntılardan biri, Avrupa Birliği’nde shilajit için onaylanmış herhangi bir sağlık beyanının bulunmaması oldu.
Yani ürünlerin; “Testosteron artırır”, “Erkekliği güçlendirir”, “Zihinsel performansı artırır”, “Enerji verir” şeklindeki iddiaları resmi olarak kanıtlanmış kabul edilmiyor.
Uzmanlar, sosyal medyada yayılan bu tür sağlık vaatlerinin bilimsel olarak yeterince desteklenmediğini vurguluyor.
Laboratuvar analizlerinde neler bulundu?
CVUA Stuttgart laboratuvarı toplam 12 farklı shilajit örneğini analiz etti. İncelemelerde ürünlerin içeriğinde dikkat çeken birçok bulguya rastlandı.
Bazı ürünlerde gerçek shilajit şüphesi
Rapora göre analiz edilen bazı örneklerde shilajite özgü maddelerin çok düşük seviyede olduğu görüldü. Bir örnekte ise shilajite özgü tipik maddelerin hiç tespit edilemediği belirtildi.
Uzmanlar, bazı ürünlerde gerçek shilajitin eser miktarda bulunabileceğini ya da hiç bulunmayabileceğini ifade etti.
Mineral vaadi de boşa çıktı
Sosyal medyada ve ürün etiketlerinde sıkça kullanılan “85’ten fazla mineral içerir”, “eser element deposu” gibi ifadeler de laboratuvar sonuçlarıyla uyuşmadı.
Analizlerde ürünlerin günlük porsiyonlarında demir, magnezyum ve kalsiyum gibi minerallerin anlamlı seviyelerde olmadığı ortaya çıktı.
Raporda örnek olarak verilen demir analizinde: “Kaynak” sayılabilmesi için gereken miktarın 2,1 mg olduğu, incelenen ürünlerde ortalama demir miktarının ise yalnızca 0,1 mg seviyesinde kaldığı belirtildi.
Zararlı mineral yağ kalıntıları bulundu
Araştırmada en dikkat çeken bulgulardan biri de bazı ürünlerde mineral yağ hidrokarbonlarının (MOSH/MOAH) tespit edilmesi oldu.
MOAH grubu bileşikler, potansiyel kanserojen risk nedeniyle özellikle dikkatle takip edilen kirleticiler arasında yer alıyor.
İncelenen ürünlerden birinin yüksek MOAH içeriği nedeniyle “güvenli olmadığı” değerlendirmesi yapıldı.
Şeker karamelize edilip “doğal reçine” gibi satılmış olabilir
Bazı ürünlerde yüksek seviyede 5-HMF ve 4-metilimidazol gibi işlem kaynaklı kirleticiler bulundu.
Bu maddeler genellikle şekerin yüksek ısıya maruz kalmasıyla oluşuyor. Raporda, bazı ürünlerde şekerin karamelize edilerek “katran benzeri doğal reçine” görüntüsü verilmiş olabileceği şüphesine de dikkat çekildi.
“Laboratuvar testli” reklamları da yanıltıcı bulundu
İncelenen ürünlerin büyük bölümü “laboratuvarda test edildi”, “premium kalite”, “saf içerik” gibi ifadelerle tanıtıldı.
Ancak CVUA’ya göre bu testlerin çoğu yalnızca mikrobiyolojik analiz veya ağır metal kontrolüyle sınırlıydı.
Kuruma göre tüketiciye “kapsamlı kalite analizi yapılmış” izlenimi verilmesi yanıltıcı oldu.
Ağır metal açısından dikkat çeken sonuç
Raporda yer alan tek olumlu ayrıntılardan biri ise analiz edilen örneklerde aşırı ağır metal kirliliğine rastlanmaması oldu.
Ancak uzmanlar bunun ürünlerin güvenli olduğu anlamına gelmediğini, yanıltıcı sağlık beyanları ve içerik sorunlarının devam ettiğini belirtiyor.
Uzmanlardan tüketici uyarısı
CVUA Stuttgart’ın değerlendirmesi, sosyal medyada hızla yayılan “mucize takviye” trendlerinin tüketiciler açısından önemli riskler taşıyabileceğini ortaya koydu.
Raporda şu çarpıcı sonuca yer verildi: “Shilajit ürünlerinin arkasında kesin olarak bulunan tek şey zekice pazarlama.”
