Antalya'da COP31 İklim Zirvesi'nde iklim krizi konuşulurken, bir yandan da sofralarımızdaki sebze ve meyvelerin geleceği konuşuluyor. İklim değişikliği yalnızca tarımsal üretimi, hasat miktarını ve gıda fiyatlarını etkilemiyor. Bilimsel araştırmalar, artan sıcaklıkların, kuraklığın ve atmosferdeki karbondioksit miktarının gıdaların besin değerini de değiştirebildiğini gösteriyor.
Frontiers in Nutrition dergisinde yayımlanan yeni bir bilimsel derleme, iklim değişikliğinin tarımsal ürünlerin besin içeriği üzerindeki etkilerini ortaya koydu. Araştırma, sebze, baklagil ve tahıllarda protein, vitamin, mineral ve antioksidan gibi bileşenlerin iklim koşullarına bağlı olarak artabileceğini veya azalabileceğini gösteriyor.
Sebze ve meyvelerin besin değeri azalacak mı?
Araştırmanın ortaya koyduğu en önemli sonuç, iklim değişikliğinin bütün gıdaların besin değerini aynı yönde etkilemediği. Bazı besin bileşenleri artarken bazıları azalabiliyor. Ancak özellikle insan beslenmesi açısından önemli olan protein ve minerallerdeki kayıplar dikkat çekiyor.
Atmosferdeki karbondioksit miktarının yükselmesi, bitkilerin daha fazla karbonhidrat üretmesine yol açabiliyor. Ancak bitkinin büyümesi sırasında protein ve mineral miktarı aynı oranda artmadığında, bu besinlerin gıdadaki yoğunluğu azalabiliyor. Bilim dünyasında bu durum besin değerinin seyrelmesi olarak tanımlanıyor.
Başka bir ifadeyle, bir bitki daha fazla büyüyebilir veya daha fazla ürün verebilir. Ancak bu, ürünün aynı oranda protein, demir ya da çinko içerdiği anlamına gelmiyor.
Hangi besin değerleri azalıyor, hangileri artıyor?
Araştırmada iklim koşullarına bağlı olarak besin bileşenlerinde hem artış hem de azalış görüldü.
Azalabilen besin bileşenleri:
- Protein
- Demir
- Çinko
- Magnezyum ve kalsiyum gibi bazı mineraller
- Folat ve bazı B grubu vitaminleri
- Diyet lifi
Artış gösterebilen bileşenler:
- Basit şekerler ve karbonhidratlar
- C vitamini
- E vitamini
- Bazı antioksidanlar ve flavonoidler
Bu değişimler her sebze ve meyvede aynı şekilde gerçekleşmiyor. Ürünün türü, yetiştiği bölge, sıcaklığın seviyesi, suya erişim ve iklim stresinin ne kadar sürdüğü sonuçları belirliyor.
Kuraklık ve aşırı sıcaklık sebzeleri nasıl etkiliyor?
Bitkiler büyümek ve besin üretmek için topraktan su ve mineral alıyor. Ancak uzun süren kuraklık, aşırı sıcaklık ve topraktaki tuzluluk, bitkilerin bu besinleri almasını ve meyve ya da yaprak gibi yenilebilir bölümlerine taşımasını zorlaştırabiliyor.
Özellikle su stresinin sebzelerin besin bileşimini değiştirebildiği belirtiliyor. Aşırı sıcaklık da bitkilerin normal gelişim süreçlerini etkileyerek vitamin, mineral ve diğer yararlı bileşenlerin oluşumunu değiştirebiliyor.
Bazı bitkiler ise çevresel stres karşısında kendilerini korumak için antioksidan ve flavonoid gibi bileşenlerin üretimini artırabiliyor.
Araştırmanın dikkat çektiği konulardan biri de tarımsal üretimde yalnızca verim artışına odaklanmanın yeterli olmaması.
Bilim insanları, geleceğin tarım politikalarında iklim koşullarına dayanıklı bitki çeşitlerinin geliştirilmesinin yanı sıra ürünlerin besin değerlerinin de dikkate alınması gerektiğine işaret ediyor.
