Türkiye’de nişasta bazlı şeker üretimi ve ticaretine yönelik başlatılan soruşturmada ilk gün 25 şirket, 26 adres ve 47 şüpheli gündeme gelmişti. Ancak soruşturmanın ayrıntıları ortaya çıktıkça mesele yalnızca kota ve vergi ihlali olmaktan çıkıp gıda üretim zincirine kadar uzanıyor.
Şeker soruşturması nedir?
Adalet Bakanı Akın Gürlek’in açıklamasına göre soruşturma, Tarım ve Orman Bakanlığı Şeker Dairesi ile Vergi Denetim Kurulu’nun incelemeleri üzerine başlatıldı. Bazı firmaların Şeker Kanunu ile belirlenen kota ve iç piyasa satış sınırlamalarını ihlal ederek iç piyasaya sunulmaması gereken NBŞ ürünlerini sattıkları; bazı ürünlerin gerçek mahiyetinin de farklı isimlerle faturalandırılarak gizlendiği tespit edildi.
NBŞ nedir, neden kota uygulanıyor?
Nişasta bazlı şeker, çoğunlukla mısır nişastasından elde edilen glikoz ve fruktoz içeren şuruplara verilen genel isim.
Türkiye’de NBŞ üretimi serbest olmakla birlikte iç piyasaya sunulabilecek miktar kota ile sınırlandırılıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın verilerine göre NBŞ kotası toplam şeker kotasının yüzde 2,5’i seviyesinde uygulanıyor. 2025/2026 pazarlama yılında bu oran 72 bin 750 tonluk NBŞ kotasına karşılık geldi.
Soruşturmanın çıkış noktası da iddiaya göre bu sınırın dışında kalan ürünlerin çeşitli yöntemlerle iç piyasaya sürülmesi.
“Maltodekstrin” faturasıyla NBŞ satıldığı iddiası
Soruşturma raporuna dayandırılan ayrıntılarda en dikkat çekici yöntemlerden biri ürünün adının değiştirilmesi.
Oda TV'de yer alan haberde, Ak Nişasta ve Beşan Nişasta’nın kota kapsamındaki NBŞ ürünlerini “maltodekstrin” adıyla faturalandırarak iç piyasaya verdiği iddia ediliyor.
Artı Endüstriyel Gıda ve Emelce Gıda gibi aracı firmaların da bu ürünlerin gıda üreticilerine ulaşmasında rol oynadığı öne sürülüyor.
Şeker soruşturması yapılan firmalar
Karamehmetler Gıda’ya yönelik iddia ise daha da dikkat çekici: Şirketin kristal şeker faturası düzenleyerek gerçekte NBŞ sattığı ileri sürülüyor.
Bu iddialar doğruysa mesele tüketicinin yalnızca ne kadar şeker yediği değil, üretimde hangi şeker türünün kullanıldığını bilip bilmediği sorusuna dönüşüyor.
Helva, bal ve lokum üreticileri de dosyada
Soruşturmanın tüketici açısından en dikkat çekici bölümü ise NBŞ’nin ulaştığı ileri sürülen gıdalar.
OdaTV’nin soruşturma raporuna dayandırdığı habere göre Seyidoğlu Gıda’nın yüksek miktarda kayıt dışı NBŞ’yi maltodekstrin faturalarıyla temin ederek üretimde kullandığı iddia ediliyor.
Beylerbeyi Lokum’un NBŞ kullanımını reddetmesine rağmen ürün analizlerinde NBŞ tespit edildiği; Uğurlu Helva Tahin’in kayıt dışı NBŞ’yi mamullerinde kullandığı; Saf Naturel Bal ve Hastürk Gıda’nın ise bu girdileri arı yemi veya tağşişli bal üretiminde kullandığı ileri sürülüyor. Bunların tamamı soruşturma kapsamındaki iddialar niteliğinde.
Çiğ köfte ve soslarda da NBŞ tespiti iddiası
Dosyada yalnızca tatlı üreticileri bulunmuyor. Suluca Gıda’ya ilişkin tespitlerde yapılan analizlerde şirketin soslarında ve çiğ köfte ürünlerinde kayıt dışı NBŞ bulunduğu iddia ediliyor.
Bu ayrıntı, nişasta bazlı şekerin yalnızca tatlı veya şekerleme ürünleriyle sınırlı olmadığını göstermesi açısından dikkat çekiyor.
Hasal Tarım’ın da kayıt dışı glikoz, fruktoz ve dekstrozu iç piyasaya pazarladığı öne sürülen şirketlerden biri olduğu iddia ediliyor.
Depolarda ölü böcek iddiası
Soruşturmanın halk sağlığını ilgilendiren bölümü yalnızca kayıt dışı NBŞ kullanımı değil.
Soruşturma raporuna ilişkin basına yansıyan bilgilerde, bazı ürünlerin hijyen koşullarına uygun olmayan, ölü böcek kalıntılarının bulunduğu merdiven altı depolarda tutulduğu da ileri sürülüyor.
Adalet Bakanlığı’nın resmî açıklamasında soruşturmanın suç başlıklarından biri de “Bozulmuş veya Değiştirilmiş Gıda veya İlaçların Ticareti” olarak yer alıyor. Bakan Gürlek de soruşturmanın halk sağlığını doğrudan ilgilendiren tespitler üzerine yürütüldüğünü açıkladı.
Şeker-İş: Çocukların geleceğini tehdit eden uygulamaların karşısındayız
Soruşturmanın ardından Şeker-İş Sendikası Genel Başkanı İsa Gök de açıklama yaptı.
Gök, gıda sahteciliğine ve kayıt dışı üretime karşı yürütülen soruşturmayı desteklediklerini belirterek özellikle çocukların yoğun şeker tüketimine dikkat çekti. Sendika, NBŞ ve glikoz-fruktoz şuruplarına karşı uzun süredir yürüttüğü kampanyayı da hatırlattı.
Ancak burada bir ayrımı yapmak gerekiyor: NBŞ’nin mevzuata uygun ve izin verilen miktarlarda kullanılması tek başına “sağlıksız veya zehirli gıda” anlamına gelmiyor. Bu soruşturmada tartışılan konu, esas olarak kota dışı ve kayıt dışı üretim, ürünün gerçek kimliğinin gizlenmesi, yanıltıcı belge ve bazı ürünlerde mevzuata aykırı kullanım iddiaları.
