Ultra işlenmiş gıdalar konusunda ABD'de yeni bir aşamaya geçildi. ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı (HHS), ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ve Tarım Bakanlığı'nın (USDA) üzerinde çalıştığı “ultra işlenmiş gıda” tanımına ilişkin hazırlık tamamlandı ve tanım Beyaz Saray'ın incelemesine gönderildi. Ancak tanımın içeriği henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.
İşlenmiş gıdalar neler?
Bu nedenle hangi gıdaların ultra işlenmiş kabul edileceği ve değerlendirmede hangi kriterlerin esas alınacağı henüz bilinmiyor.
ABD'de ultra işlenmiş gıdanın resmi tanımı yok
Çalışmayı önemli hale getiren noktalardan biri, ABD'de bugüne kadar ultra işlenmiş gıdalar için üzerinde uzlaşılmış tek bir resmi federal tanım bulunmaması. Bilimsel araştırmalarda en yaygın kullanılan yöntemlerden biri NOVA sınıflandırması.
Gıdada NOVA sınıflandırması nedir?
NOVA sisteminde gıdalar gördükleri işlemin niteliği ve amacına göre sınıflandırılıyor. Ultra işlenmiş ürünler genel olarak endüstriyel formülasyonlar ve ev tipi yemek hazırlığında yaygın olarak kullanılmayan bazı bileşenlerin kullanımıyla ilişkilendiriliyor.
Ancak farklı araştırmalarda farklı sınıflandırma yöntemlerinin kullanılması, ultra işlenmiş gıdalarla sağlık arasındaki ilişkinin araştırılmasında da tartışmalara yol açıyor.
FDA ve USDA bu nedenle Temmuz 2025'te ortak bir federal tanım oluşturmak için çalışma başlattı.
Araştırmacılardan, tüketicilerden, sağlık kuruluşlarından ve gıda sektöründen hangi kriterlerin dikkate alınması gerektiği konusunda görüş istendi. Görüş bildirme süreci 23 Ekim 2025'e kadar devam etti.
İşlenmiş gıda tanımı Beyaz Saray'ın önünde
Yaklaşık bir yıl süren çalışmanın ardından süreç yeni bir aşamaya geldi. HHS'nin 10 Ağustos 2026 tarihinde yaptığı açıklamaya göre HHS ve USDA, kamuoyundan alınan binlerce görüşü değerlendirdikten sonra ultra işlenmiş gıdalar için önerilen federal tanımı geliştirdi. Hazırlanan tanım son federal inceleme sürecine gönderildi. Tanımın ayrıntılarının inceleme tamamlandıktan sonra kamuoyuna açıklanması bekleniyor.
Hangi ürünler ultra işlenmiş sayılacak?
Asıl merak edilen soru da burada ortaya çıkıyor. Bir gıdayı ultra işlenmiş yapan ne olacak? Ürünün geçirdiği endüstriyel işlem mi? İçindeki katkı maddelerinin sayısı veya türü mü? Şeker, tuz ve yağ miktarı mı? Yoksa bunların birlikte değerlendirildiği yeni bir sistem mi?
FDA ve USDA'nın 2025 yılında başlattığı görüş toplama sürecinde de tartışılan temel konular bunlardı.
ABD'deki paketli gıdaların yüzde 70'i tartışmanın içinde
Konunun ABD açısından önemi tüketim rakamlarında görülüyor. FDA'nın verdiği tahmine göre ABD gıda arzındaki paketli ürünlerin yaklaşık yüzde 70'i bugün yaygın olarak kullanılan sınıflandırmalara göre ultra işlenmiş kabul edilen gıdalardan oluşuyor. Çocukların aldıkları kalorinin yüzde 60'tan fazlasının da bu ürünlerden geldiği tahmin ediliyor.
Ultra işlenmiş gıda tüketimiyle ilgili çok sayıda gözlemsel araştırmada kardiyovasküler hastalıklar, obezite, tip 2 diyabet ve bazı kanserlerle yüksek tüketim arasında ilişki bildiriliyor.
FDA ise ultra işlenmiş gıdaların sağlığı “nasıl ve neden” etkileyebileceği konusunda hâlâ yanıtlanmamış sorular bulunduğunu kabul ediyor.
Bu nedenle FDA ile Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH), ultra işlenmiş gıdaların sağlık üzerindeki etkisini araştırmak üzere ayrıca Beslenme Düzenleyici Bilim Programı'nı yürütüyor.
işlenmiş gıda tanımı neden bu kadar önemli?
ABD'nin hazırladığı tanım yalnızca akademik bir sınıflandırma olmayabilir. Federal bir tanımın oluşturulması öncelikle ultra işlenmiş gıdalar üzerine yapılan araştırmaların aynı kriterlerle karşılaştırılabilmesini sağlayacak.
FDA'ya göre ortak tanım, federal kurumların ultra işlenmiş gıdalara ilişkin tutarlı politika ve programlar geliştirmesinin de önünü açacak.
Öte yandan işlenmiş gıda tanımının netleşmesiyle birlikte, ABD'de “ultra işlenmiş” ürünlerin etiketlerinde özel bir uyarı bulunması veya belirli ürünlerin satışının sınırlandırılmasına yönelik herhangi bir düzenleme beklenmiyor.
