Küresel sistemin en kırılgan halkası artık sadece cephe hatları değil; limanlar, enerji koridorları ve tahıl siloları. Ortadoğu’da artan gerilimle birlikte Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, küresel petrol akışını sekteye uğratırken; Pakistan ile Afganistan hattındaki savaş Güney Asya ticaret yollarını belirsizliğe sürüklüyor.
Enerji fiyatlarındaki sıçrama ve lojistik hatlardaki aksama, yalnızca finans piyasalarını değil, doğrudan sofraları etkileyebilecek bir zincirleme reaksiyonu tetikliyor. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ancak tarımsal üretim kapasitesi güçlü ülkeler için bu tablo, “kıtlık mı, yoksa fiyat fırtınası mı?” sorusunu yeniden gündeme taşıyor.
Hürmüz Boğazı'nın kapanması gıdayı neden vurur?
Hürmüz Boğazı dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bir koridor. Boğazın kapanmasıyla birlikte; petrol ve LNG fiyatları yükselecek, gübre üretim maliyetleri artacak, deniz taşımacılığı ve sigorta primleri yükselecek v soğuk zincir maliyetleri artacak. Türkiye enerji ithalatçısı olduğu için bu artışlar doğrudan tarımsal üretim maliyetine, oradan da raf fiyatlarına yansıyacak.
GÜNEY ASYA SAVAŞININ TÜRKİYE’YE ETKİSİ ne olur?
Sınır çatışmaları ve askeri gerilimin sürdüğü Pakistan, dünya pirinç ticaretinde önemli aktörlerden biri. Türkiye dönemsel olarak bu ülkeden pirinç ve bakliyat temin ediyor. Afganistan ise; kuru meyve, badem ve bazı bakliyat ürünlerinde bölgesel tedarikçi konumunda. Liman ve kara ticaret yollarındaki aksama, bu ürünlerde fiyat baskısı oluşturabilir.
TÜRKİYE'DE HANGİ ÜRÜNLER RİSK ALTINDA?
| ÜRÜN | TÜRKİYE ÜRETİMİ | RİSK TÜRÜ | BEKLENEN ETKİ |
| Buğday | Güçlü | Enerji maliyeti | Orta fiyat artışı |
| Pirinç | Kısmi | Pakistan arzı | Yüksek fiyat riski |
| Ayçiçeği | İthal girdili | Enerji + lojistik | Yüksek artış |
| Mercimek | Orta | Küresel fiyat | Orta risk |
| Et ve süt | Yerli üretim var | Yem maliyeti | Zincirleme artış |
Savaştan en çok etkilenen emtia pirinç
Öte yandan ABD-İran savaşından en çok etkilenen tahıl ürünü ise pirinç oldu. Ortadoğu'ya ulaşan Hindistan pirincinin tek rotası Hürmüz Boğazı'nın İran tarafından kapatılması, yoldaki sevkiyatları da durdurdu.
Hindistan Pirinç İhracatçıları Federasyonu'na göre, Basmati pirincinin ihracatında ilk hedef ülkeler arasında İran başı çekiyor. Hindistan'ın Basmati pirincinin yüzde 25'i doğrudan İran'a gidiyor. Bu ihracatın maddi karşılığı ise; 1,2 milyar dolar.
Diğer yandan Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan da Basmati pirincinin en önemli pazar ülkeleri arasında.
ET, ÇAY VE SÜT
Diğer yandan Orta Doğu ve Körfez ülkelerinin ithalatla karşıladığı kuzu eti, çay ve süt ürünlerinin sevkiyatları da savaş nedeniyle durdu. Et taşıyan Avustralya gemileri, Hürmüz Boğazı'nın kapatılması nedeniyle, etlerin bozulmaması için geri döndü.
