Avustralya ve Brezilya'daki araştırmacıların yürüttüğü çalışma, günde sadece bir paket cips yemenin bile dikkat süresini kısaltmaya ve bunama riskini artırmaya yettiği tespit edildi.
40-70 yaş aralığında 2.192 kişi üzerinde yapılan analizde, ultra işlenmiş gıda tüketimi ile bilişsel performans arasında dikkat çekici bir ilişki saptandı.
Ultra işlenmiş gıda tüketimindeki her %10’luk artış, dikkat puanında düşüşle ilişkilendirildi
Aynı artış, demans risk skorunda yükselişe neden oldu. Bu etki, sağlıklı beslenme modeli olarak bilinen Akdeniz diyetinden bağımsız olarak görüldü.
Araştırmacılar, bu durumun yalnızca “kötü beslenme” değil, doğrudan gıdanın işlenme derecesiyle ilgili olduğunu vurguluyor
ultra işlenmiş gıdalar nedir?
Ultra işlenmiş gıdalar; endüstriyel işlemlerden geçmiş, katkı maddeleri içeren ve genellikle uzun raf ömrüne sahip ürünlerdir.
En çok tüketilen UPF ürünleri arasında; Gazlı içecekler ve şekerli içecekler, paketli atıştırmalıklar
Hazır yemekler, işlenmiş et ürünleri, süt bazlı tatlılar yer alıyor.
demans riski neden artıyor?
Bilim insanlarına göre ultra işlenmiş gıdalar, beyin sağlığını birkaç farklı mekanizma üzerinden etkiliyor:
1. Besin değeri düşük, kimyasal yük yüksek
İşleme süreci, vitamin ve antioksidanları azaltırken; akrilamid, bisfenol ve ftalat gibi potansiyel zararlı bileşiklerin oluşmasına yol açabiliyor.
2. Kronik hastalıkları tetikliyor
UPF tüketimi; obezite, diyabet ve yüksek kolesterol gibi hastalıklarla bağlantılı. Bu hastalıklar ise demans riskinin yaklaşık %12’sini oluşturuyor
3. Bağırsak-beyin ekseni bozuluyor
Araştırmalara göre katkı maddeleri ve emülgatörler, bağırsak mikrobiyotasını bozarak iltihaplanmaya ve beyin fonksiyonlarında bozulmaya yol açabiliyor.
dikkat neden etkileniyor, hafıza neden etkilenmiyor?
Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri şu: Ultra işlenmiş gıdalar dikkati etkiliyor, ancak hafıza üzerinde net bir etki göstermiyor.
Araştırmacılara göre bunun nedeni, dikkat ve yürütücü işlevlerin damar sağlığına daha duyarlı olması.
Yani beyne giden kan akışını etkileyen faktörler önce dikkati bozuyor, hafıza ise daha geç etkileniyor.
küçük artış, büyük risk
Araştırmada dikkat çeken bir diğer detay da şu: Günlük beslenmede ultra işlenmiş gıdalarda küçük bir artış bile ölçülebilir etki yaratabiliyor. Bilim insanları bunu somut bir örnekle açıklıyor: “Günlük yaklaşık 150 gramlık ek UPF tüketimi (bir paket cips gibi), bilişsel performansta düşüşle ilişkilendirilebiliyor.”
