Bir tabak dolusu meyve… Renkli, masum ve sağlıklı gibi görünüyor. Ancak son günlerde gündeme gelen iddialar, bu masumiyetin ardında sessizce ilerleyen ciddi bir sağlık riskine işaret ediyor. Sanatçı Ufuk Özkan’ın karaciğer nakli beklediğine yönelik haberlerle birlikte, hızlı kilo verme amacıyla uygulanan meyve diyeti yeniden gündemin merkezine oturdu. Sosyal medyada “detoks”, “arınma” ve “doğal zayıflama” söylemleriyle pazarlanan bu beslenme modeli, uzmanlara göre karaciğer başta olmak üzere hayati organlar için ciddi tehditler barındırıyor.
Gıda Bülteni olarak, meyve diyetlerinin perde arkasını; dünyadaki bilimsel araştırmaları, uzman görüşlerini küresel örnekler ışığında mercek altına aldık.
Meyve Diyeti Nedir
Meyve diyeti; günler, hatta haftalar boyunca yalnızca meyve tüketilmesine dayanan, protein ve yağdan neredeyse tamamen yoksun bir beslenme modeli olarak tanımlanıyor. Bu diyetler genellikle; hızlı kilo verme, vücudu toksinlerden arındırma, metabolizmayı “sıfırlama” vaadiyle sunuluyor. Ancak bilim dünyası, bu iddiaların büyük bölümünün kanıta dayanmadığını vurguluyor
Tek Tip Beslenme Karaciğeri Zorlar mı?
ABD ve Avrupa’daki hepatoloji ve beslenme uzmanlarına göre, yalnızca meyveye dayalı beslenme karaciğer için ciddi bir metabolik yük oluşturuyor. Bunun temel nedeni, meyvelerde doğal olarak bulunan fruktozun büyük oranda karaciğerde metabolize edilmesi.
Uzmanlara göre aşırı fruktoz alımı:
- Karaciğer yağlanmasını artırabiliyor
- Karaciğer enzimlerinde yükselmeye yol açabiliyor
- Uzun vadede karaciğer hasarı riskini büyütebiliyor
Harvard T.H. Chan School of Public Health uzmanları, meyvenin sağlıklı bir diyetin parçası olabileceğini ancak tek başına bir beslenme modeli haline gelmesinin riskli olduğunu açıkça belirtiyor.
“Detoks” Söylemi Bilimle Örtüşmüyor
İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ve Avrupa Beslenme Dernekleri, “detoks diyeti” kavramının bilimsel bir karşılığı olmadığı konusunda net bir duruş sergiliyor. Uzmanlara göre vücudun detoks sistemini zaten karaciğer ve böbrekler yürütüyor; tek tip diyetler bu süreci hızlandırmak yerine organların yükünü artırabiliyor.
Hızlı Kilo Kaybı Neden Tehlikeli?
Klinik araştırmalar, çok hızlı kilo kaybının da karaciğer üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini ortaya koyuyor. Uzmanlara göre;
- Hızlı kilo kaybı safra taşı riskini artırabiliyor
- Karaciğerde yağ dengesini bozabiliyor
- Metabolik stresi tetikleyebiliyor
Bu nedenle dünya genelinde diyetisyenler, haftada 0,5–1 kilo aralığındaki kontrollü kilo kaybını güvenli kabul ediyor.
Ünlüler Dünyasında Meyve ve “Detoks” Diyetleri
Meyve ve meyve suyu ağırlıklı detoks diyetleri yalnızca bireysel tercihlerle sınırlı değil. Son yıllarda bu beslenme modelleri, ünlüler ve sosyal medya fenomenleri aracılığıyla küresel ölçekte yaygınlaştı.
Bu Akımı Kimler Yaygınlaştırdı?
2010 yılında yayımlanan “Fat, Sick & Nearly Dead” belgeseli, bu trendin dönüm noktalarından biri oldu. Belgeselin yapımcısı Joe Cross, 60 gün boyunca yalnızca meyve ve sebze suları tükettiğini açıklayarak “juice fast” akımını popülerleştirdi.
Sosyal medya tarafında ise Freelee the BananaGirl (Leanne Ratcliffe), meyve ağırlıklı ve ham vegan beslenmeyi savunarak milyonlarca takipçiye ulaştı. Uzmanlara göre bu içerikler, özellikle gençler arasında tek tip beslenmenin normalleşmesine yol açtı.
Hollywood’da da Denendi
Birçok Hollywood yıldızı da dönemsel olarak meyve veya sıvı bazlı detoks diyetlerini denediğini açıkladı:
Beyoncé, bir film rolü öncesinde Master Cleanse adlı sıvı detoks diyetini uyguladı.
Gwyneth Paltrow, Demi Moore ve Jennifer Aniston, farklı dönemlerde “juice cleanse” programlarını denediklerini paylaştı.
Nicole Richie, Blake Lively ve Miranda Kerr gibi isimler de meyve-sebze suyu ağırlıklı beslenmeyle gündeme geldi.
Uzmanlar, bu örneklerin çoğunda diyetlerin kısa süreli ve tıbbi gözetim altında uygulandığını; sosyal medyada ise bu ayrıntının çoğu zaman görmezden gelindiğini vurguluyor.
