Tarım ve Orman Bakanlığı'nın sosyal medyada paylaştığı Denizli'de üretilen siyah domates, "GDO'lu domates" tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. Oysa Türkiye'de genetiği değiştirilmiş tohumlarla bitkisel üretim yapmak yasak.
Peki siyah domates nedir, GDO'lu mudur ve dünyada ticari olarak GDO'lu domates var mı?
Siyah domates GDO'lu mu?
Hayır. Siyah domatesin koyu mor-siyaha yakın rengi, antosiyanin adı verilen doğal bitki pigmentlerinden kaynaklanıyor. Antosiyaninler; mor üzüm, böğürtlen, yaban mersini, mor lahana ve patlıcanda da bulunan doğal bileşikler.
Bugün dünyanın birçok ülkesinde yetiştirilen Black Krim, Indigo Rose, Cherokee Purple, Kumato gibi siyah veya mor domates çeşitleri, klasik bitki ıslahı ve çeşit geliştirme çalışmalarıyla elde edildi. Yani tek başına koyu renkli olması, bir domatesin GDO'lu olduğu anlamına gelmiyor.
Türkiye'de GDO'lu domates üretmek yasak
Türkiye'de genetiği değiştirilmiş tohumlarla tarımsal üretim yapılmasına izin verilmiyor. 2010 yılında yürürlüğe giren 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu, GDO ve ürünlerinin çevreye serbest bırakılmasını ve genetiği değiştirilmiş bitkilerin tarımsal amaçla yetiştirilmesini yasaklıyor.
Kanun kapsamında izin almadan GDO'lu bitkisel üretim yapanlara hapis ve adli para cezası öngörülüyor. Türkiye'de bugüne kadar gıda amaçlı onaylanmış herhangi bir GDO bulunmuyor. GDO'lu tarımsal üretim de yasal değil. Bu nedenle Bakanlığın tanıttığı siyah domatesin GDO'lu olarak üretilmesi hukuken mümkün değil.
Peki GDO'lu domates hiç olmadı mı?
Oldu. Domates, GDO tartışmalarında en sık anılan ürünlerden biri. Çünkü dünyanın ilk ticari genetiği değiştirilmiş gıdalarından biri Flavr Savr adlı domatesti. ABD'de 1994 yılında onaylanan bu domates, daha geç yumuşaması ve raf ömrünün uzaması amacıyla geliştirilmişti. Ancak üretim maliyetleri, lojistik sorunlar ve ticari başarısızlık nedeniyle birkaç yıl sonra piyasadan çekildi. Bugün marketlerde yaygın olarak satılan ticari bir GDO'lu domates bulunmuyor.
Son yıllarda bazı ülkelerde antosiyanin miktarı artırılmış mor domatesler için biyoteknolojik çalışmalar yürütülse de bunlar Türkiye'de yetiştirilmiyor ve ticari üretimi son derece sınırlı.
Siyah domates neden siyah?
Siyah domatesler aslında tamamen siyah değil. Kabuklarında mor ve koyu kırmızı pigmentlerin birleşmesi nedeniyle siyaha yakın bir görünüm oluşuyor. Bu renk, özellikle güneş gören kısımlarda daha belirgin hale geliyor.
Araştırmalar, antosiyanin bakımından zengin domates çeşitlerinin antioksidan kapasitesinin klasik kırmızı domateslere göre daha yüksek olabildiğini gösteriyor. Ancak bunun tek başına sağlık açısından üstünlük sağladığına ilişkin kesin bir bilimsel görüş bulunmuyor.
Renk GDO anlamına gelmiyor
Uzmanlara göre tüketicilerin en sık yaptığı hatalardan biri, alışılmışın dışındaki renkleri doğrudan GDO ile ilişkilendirmek. Oysa siyah domates, mor havuç, mor patates, mor karnabahar veya siyah pirinç gibi birçok ürün, doğal genetik çeşitlilik veya klasik bitki ıslahı sonucunda geliştirilebiliyor.
