Çin’de bir yemek kuryesi, sipariş yetiştirmek için sokaklar arasında koştururken kaleme aldığı şiirlerle ülkenin en önemli edebiyat ödüllerinden birini kazandı.
56 yaşındaki Wang Jibing’in, Türkçeye Alçaktan Uçuş olarak çevrilebilecek Dichu Feixing adlı şiir kitabı, Çin Yazarlar Birliği tarafından verilen dokuzuncu Lu Xun Edebiyat Ödülü’nün şiir kategorisinde ödüle layık görüldü.
2022-2025 dönemindeki eserlerin değerlendirildiği ödülün sonuçları 15 Temmuz’da açıklandı. 1997’de oluşturulan ve dört yılda bir verilen Lu Xun Edebiyat Ödülü; şiir, öykü, deneme, edebiyat eleştirisi ve çeviri dahil yedi ayrı alanda veriliyor.
Kağıt parçalarına ve telefonuna yazdı
Wang, 2019’dan itibaren Çin’in Kunshan kentinde yemek kuryesi olarak çalışmaya başladı. Yoğun günlerde aklına gelen dizeleri siparişlerin arasında telefonuna veya bulabildiği kağıt parçalarına kaydetti.
Bugüne kadar 6 binden fazla şiir yazdığı belirtilen Wang’ın eserleri; restoran önünde sipariş beklemeyi, apartman kapılarında geçirilen dakikaları, asansörleri, trafiği ve teslimat süresini aşmamak için verilen mücadeleyi anlatıyor.
Ödül kazanan Alçaktan Uçuş, Wang’ın üçüncü şiir kitabı. İlk kez Şubat 2024’te yayımlanan kitap, yalnızca Wang’ın yaşadıklarına dayanmıyor. Wang, eser için 140’tan fazla yemek kuryesiyle görüştüğünü ve kitabı diğer kuryilerin yaşamlarını da anlatabilmek amacıyla yazdığını söylüyor.
Wang, kitabın amacını şöyle anlattı:
“İlk kez kendi hikâyemin dışına çıkmayı denedim. Daha fazla insan için yazmak ve edebiyatın daha büyük bir değer üretmesini istedim.”
Önce inşaat işçisi, sonra hurdacı oldu
1969’da Jiangsu eyaletinde doğan Wang, ailesinin yaşadığı maddi zorluklar nedeniyle eğitimini genç yaşta bıraktı.
Yıllar boyunca inşaat işçiliği yaptı, sokakta satış yaptı ve eşiyle birlikte hurda toplayarak geçimini sağlamaya çalıştı. Daha sonra küçük bir dükkân açtı ancak gelirini tamamlayabilmek için yemek dağıtmaya başladı.
Edebiyata ilgisi ise kuryelikten çok daha önce başladı. Wang, 1980’lerin sonunda bir inşaat işçisi olarak çalışırken ücretsiz kitap ödünç veren bir sokak tezgâhıyla karşılaştığını anlatıyor. Bulabildiği her kitabı okuyan Wang, yarım bıraktığı hikâyelerin devamını kendi hayal gücüyle yazmaya başladı.
Daha sonra uzun metinler yazacak zamanı olmadığı için şiire yöneldi.
Wang, kuryeliğin ve şiirin hayatındaki yerini şu sözlerle tarif etmişti:
“Yemek dağıtmak hayatın içtiğim acı ilacıysa, şiir o ilacın ardından yediğim şekerdir.”
Yanlış adres ve müşteri hakareti şiire dönüştü
Wang’ın geniş kitlelerce tanınmasını sağlayan eser, Acelesi Olan İnsan adlı şiiri oldu.
Şiirin, Wang’ın aynı gün içinde iki kez yanlış adrese gönderilmesinin ve bir müşteri tarafından hakarete uğramasının ardından yazıldığı belirtiliyor. Eser 2022’de sosyal medyada paylaşılınca kısa sürede geniş kitlelere ulaştı ve Wang, Çin’de “kurye şair” olarak anılmaya başladı.
Şiirin en çok paylaşılan bölümünün Türkçe karşılığı şöyle:
“Acelesi olanların mevsimi yoktur; yalnızca bir durak ve sonraki durak vardır.”(Gıda Bülteni çevirisi)
Bu dizeler, teslimat çalışanlarının yağmur, sıcak veya soğuk fark etmeksizin sipariş yetiştirmek zorunda kaldıkları çalışma düzeninin özeti olarak yorumlandı.
İşçi edebiyatına artan ilgi
Wang Jibing’in ödülü, Çin’de geçici ve güvencesiz işlerde çalışanların deneyimlerini anlatan edebî eserlere yönelik artan ilginin son örneklerinden biri oldu.
Eski depo ve kurye çalışanı Hu Anyan’ın çalışma hayatını anlattığı Pekin’de Paket Taşıyorum adlı kitabı da 2023’te yayımlandıktan sonra çok satanlar arasına girmişti.
Çin’de milyonlarca kişi yemek veya paket dağıtımı yapıyor. Uzun çalışma saatleri, teslimat süreleri, müşteri puanları ve algoritmalarla belirlenen ücretler, bu yeni işçi edebiyatının temel konuları arasında yer alıyor.
Wang’ın şiirleri de büyük şehirlerin görünmez çalışanlarının yalnızca iş yükünü değil, duygularını, umutlarını ve hayata tutunma biçimlerini anlatıyor.
Hayatının büyük bölümünü geçici işlerde geçiren Wang için ödül, edebiyat çevrelerinin dışında başlayan uzun bir yazma serüveninin en önemli dönüm noktası oldu.
Ancak şiirlerinde anlattığı hayat değişmedi: Bir siparişin teslim edildiği adres ile sıradaki adres arasında geçen, sürekli acele içindeki hayat.
Wang’ın ifadesiyle, “alçakta yaşayan ama uzaklara uçmaya çalışan” insanların hayatı.
