Cell Reports Physical Science dergisinde yayımlanan çalışmaya göre araştırmacılar, tagatoz adı verilen doğal ancak çok nadir bulunan bir şekeri, düşük maliyetli ve yüksek verimli bir biyosentetik yöntemle üretmeyi başardı.
Tagatoz Nedir, Neden Önemli?
Tagatoz; tatlılık açısından sofra şekerinin yaklaşık %92’sini sağlıyor ancak yaklaşık %60 daha az kalori içeriyor. En dikkat çekici özelliği ise kan şekeri ve insülin seviyeleri üzerinde çok sınırlı etkiye sahip olması.
Bu özelliği sayesinde tagatoz, özellikle;
- Diyabet hastaları
- İnsülin direnci olan bireyler
- Şeker tüketimini azaltmak isteyenler için güçlü bir alternatif olarak değerlendiriliyor.
Doğada Çok Az, Üretimi Zor
Tagatoz doğada yalnızca eser miktarda bulunuyor. Süt ürünlerinde ve bazı meyvelerde yer alsa da, toplam şeker içeriğinin genellikle yüzde 0,2’sinden daha azını oluşturuyor. Bu nedenle bugüne kadar ticari üretimi pahalı ve verimsiz yöntemlere dayanıyordu.
Tufts Üniversitesi Kimya ve Biyolojik Mühendislik Bölümü’nden Doç. Dr. Nik Nair, mevcut üretim süreçlerinin ekonomik olmadığını belirterek şunları söylüyor: “Var olan yöntemler hem maliyetli hem de düşük verimliydi. Biz bu sorunu kökten çözmeye odaklandık.”
Genetik Olarak Tasarlanmış Bakteriler Devrede
Araştırma ekibi, genetik olarak düzenlenmiş E. coli bakterilerini adeta “mikro şeker fabrikalarına” dönüştürdü. Bu bakteriler, bol bulunan glikozu doğrudan tagatoza çevirebiliyor. Yeni geliştirilen sistem sayesinde, yüzde 95’e varan üretim verimi sağlandı. Geleneksel yöntemlerdeki yüzde 40–77 aralığı önemli ölçüde aşıldı ve üretim maliyeti ciddi biçimde düştü
Kan Şekeri, Bağırsak ve Ağız Sağlığına Etkileri nedir?
Araştırmalar, tagatozun yalnızca küçük bir kısmının ince bağırsakta emildiğini, büyük bölümünün ise kalın bağırsakta fermente edildiğini gösteriyor. Bu durum kan şekeri dalgalanmalarını azaltıyor ve insülin yanıtını minimumda tutuyor. Ayrıca tagatozun; diş çürüğüne yol açan bakterilerin büyümesini baskıladığı, ağız ve bağırsak florasını destekleyen probiyotik etkilere sahip olabileceği belirtiliyor.
Mutfakta da Şeker Gibi Davranıyor
Tagatozun bir diğer avantajı, yalnızca tatlandırıcı değil aynı zamanda “hacim artırıcı” olması. Yani;
- Fırıncılıkta ve pastacılıkta kullanılabiliyor.
- Pişirme sırasında karamelize olabiliyor
- Dokusal olarak şekere çok benziyor
- Bu yönüyle stevia ve benzeri yoğun tatlandırıcılardan ayrılıyor.
Şeker Tartışmaları Sürerken Kritik Bir Gelişme
Son yıllarda şeker tüketimi; obezite, diyabet, kalp-damar hastalıkları ve metabolik bozukluklarla ilişkilendiriliyor. Hatta bazı çevreler şekeri “modern çağın zehri” olarak tanımlıyor. Bu nedenle tagatoz gibi alternatiflerin, gıda endüstrisini dönüştürmesi ve şeker tüketimine bağlı sağlık risklerini azaltması bekleniyor.
Araştırmacılar, geliştirilen bu biyosentetik yöntemin yalnızca tagatoz değil, gelecekte diğer nadir şekerlerin de daha verimli şekilde üretilmesine kapı aralayabileceğini belirtiyor.
