Ancak bilim dünyasından gelen yeni bir derleme çalışma, dikkat çekici bir noktaya işaret ediyor: Mor, kırmızı ve koyu mavi renkli meyve ve sebzelerde bulunan doğal pigmentler, mikroplastiklerin hormon sistemi üzerindeki olumsuz etkilerine karşı vücudu destekleyebilir. Yani çözüm, düşündüğümüzden çok daha yakında yani mutfağımızda olabilir.
Mikroplastikler Vücudumuza Nasıl Giriyor?
Mikro ve nanoplastikler; içme suyu, ambalajlı gıdalar, deniz ürünleri, mutfak gereçleri, hatta soluduğumuz hava yoluyla vücudumuza giriyor. Son yıllarda yapılan çalışmalar, bu parçacıkların; insan kanında, akciğer dokusunda, beyinde, testis ve yumurtalıklarda tespit edildiğini ortaya koydu.
2024’te yayımlanan dikkat çekici bir çalışmada, doğurganlık tedavisi gören kadınlardan alınan yumurtalık sıvısı örneklerinin yüzde 78’inde plastik parçacıklar bulundu. Üstelik bu parçacıkların bazıları, kırmızı kan hücrelerinden bile daha küçüktü.
Sorun Sadece Plastik Değil, Davranışları
Uzmanlara göre mikroplastikler “pasif” maddeler değil. Birçoğu, endokrin bozucu gibi davranıyor; yani hormon sistemine müdahale ediyor. Bu plastikler ve katkı maddeleri (BPA, ftalatlar gibi) östrojen ve testosteronu taklit edebiliyor, hormon reseptörlerine bağlanabiliyor ve hücresel dengeleri bozabiliyor. 2023 tarihli küresel bir rapor, plastik kaynaklı kimyasalların tek bir yılda 350 binden fazla kalp-damar kaynaklı ölüme katkıda bulunduğunu ortaya koydu.
Bilimsel veriler, mikroplastik maruziyetini şu sorunlarla ilişkilendiriyor:
- Kadın ve erkeklerde kısırlık
- Erken menopoz ve adet düzensizlikleri
- Meme ve prostat kanseri riskinde artış
- Duygudurum bozuklukları ve nöroinflamasyon
- Kalp ve damar hastalıklar
Renkli Bir Umut: Antosiyaninler
Tüm bu tablo karamsar görünse de, doğa yine devreye giriyor. Özellikle mor, kırmızı ve koyu mavi renkli meyve ve sebzelere rengini veren antosiyaninler, mikroplastiklerin etkilerine karşı vücudu destekleyebilecek bileşikler arasında gösteriliyor.
Antosiyaninler en çok hangi gıdalarda bulunur?
- Yaban mersini
- Böğürtlen
- Mor lahana
- Mor tatlı patates
- Vişne ve nar
Mikroplastiklere Karşı Nasıl Koruma Sağlanır?
Yeni bilimsel incelemeler, antosiyaninlerin mikroplastiklerin hormon sistemi üzerindeki etkilerini hafifletebileceğini gösteriyor. Araştırmalara göre bu bileşikler; hormon reseptörlerine bağlanarak zararlı kimyasallarla rekabet edebiliyor, hormon dengesiyle ilişkili genlerin çalışmasını destekliyor, mikroplastiklerin tetiklediği oksidatif stres ve iltihabı azaltıyor, vücudun doğal detoks sistemlerini güçlendiriyor. Özellikle yumurtalıklar, rahim ve testisler gibi hormona duyarlı dokular için bu etki kritik görülüyor.
Bilim Ne Diyor?
Antosiyanin açısından zengin beslenmenin;
- Damar sağlığını iyileştirdiği
- Hafıza ve bilişsel fonksiyonları desteklediği
- DNA hasarını azalttığı
- İnsülin duyarlılığını artırdığı
- bilimsel çalışmalarla gösterilmiş durumda.
- Üreme sağlığı açısından ise hayvan deneylerinde:
- Sperm kalitesi ve hareketliliğinde artış
- Yumurtalık dokusunda oksidatif stresin azalması
- Üreme sistemi iltihabında düşüş gibi sonuçlar raporlandı.
