Mutfakta kullandığımız toz kırmızı biber, yemeklere eklediğimiz domates salçası, tükettiğimiz meyveler ve tahıl ürünleri... Bu gıdalarla ilgili yeni bir bilimsel değerlendirme, küflerin ürettiği bazı maddelerin gıda yoluyla vücudumuza ulaşabildiğini ortaya koydu.
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Alternaria adı verilen küf türlerinin ürettiği toksinleri yeniden değerlendirdi. Sekiz farklı toksinin incelendiği raporda bunlardan beşinin genetik materyal olan DNA'ya zarar verme potansiyeli taşıdığı belirlendi.
Toz kırmızı biber ve domates ürünleri neden gündemde?
Alternaria küfleri, tarımsal ürünlerde yetişme döneminde, hasat sırasında veya uygun olmayan depolama koşullarında gelişebiliyor. Bu küfler, gelişimleri sırasında farklı toksinler üretebiliyor.
EFSA'nın değerlendirmesinde gıdalarda en sık karşılaşılan Alternaria toksininin Tenuazonic acid (TeA) olduğu belirtildi.
Bu toksinin özellikle şu gıdalarda daha sık tespit edildiği bildirildi:
Dut
Toz kırmızı biber
İşlenmiş domates ürünleri
Bununla birlikte tahıllar, meyveler, meyve suları, sebzeler, zeytinyağı ve ayçiçek yağı da Alternaria toksinlerine beslenme yoluyla maruziyete katkıda bulunan ürün grupları arasında gösterildi.
DNA'ya zarar verme potansiyeli taşıyan 5 toksin belirlendi
EFSA uzmanları sekiz Alternaria toksininden beşinin genotoksik özellik taşıdığını değerlendirdi. Genotoksik, bir maddenin hücrelerin genetik materyali olan DNA'da hasara yol açabilme potansiyeli bulunması anlamına geliyor.
Bu grupta yer alan toksinler şöyle:
Alternariol (AOH)
Alternariol monomethyl ether (AME)
Altertoxin I (ATX-I)
Altertoxin II (ATX-II)
Stemphyltoxin III (STTX-III)
Özellikle AOH ve AME için DNA hasarına ilişkin kaygılar öne çıkıyor. EFSA, bu iki toksinin belirli bir güvenli maruziyet eşiği kabul edilemeyen bir mekanizmayla DNA hasarına neden olabileceğini bildirdi.
Bebekler ve çocuklar neden daha fazla risk altında?
EFSA'nın raporunda dikkat çeken başlıklardan biri de yaş grupları arasındaki maruziyet farkı oldu.
Bebekler, küçük çocuklar ve diğer çocuk gruplarının Alternaria toksinlerine vücut ağırlıklarına oranla yetişkinlerden daha fazla maruz kalabildiği belirtildi.
AOH ve AME için yapılan hesaplamalarda, birçok nüfus grubunda beslenme yoluyla alınan ortalama miktarın, DNA'ya zarar verme potansiyeli bulunan maddeler için kullanılan toksikolojik kaygı eşiğini aştığı bildirildi.
En sık rastlanan toksin için henüz kesin sonuç yok
EFSA'nın gıdalarda en sık karşılaşıldığını bildirdiği TeA için mevcut bilimsel veriler, DNA hasarı potansiyeli konusunda kesin bir sonuca ulaşmak için yeterli bulunmadı.
Bununla birlikte toksinin DNA dışındaki olası olumsuz etkileri de değerlendirildi. Uzmanlar, beslenme yoluyla maruziyetin olumsuz sağlık etkilerinin beklenmediği seviyeleri aşma olasılığını nüfus grupları genelinde yüzde 2 olarak hesapladı.
Diğer iki toksin olan Altenuene (ALT) ve Tentoxin (TEN) için ise mevcut maruziyet tahminlerinin olumsuz sağlık etkilerinin görülebileceği seviyelerin altında kaldığı bildirildi.
EFSA daha fazla veri istiyor
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi, Alternaria toksinlerinin gıda ve yemlerdeki miktarlarına ilişkin daha fazla veri toplanması gerektiğini vurguladı.
Özellikle bazı toksinlerin gıdalardaki bulunma düzeylerine ilişkin yeterli veri olmaması, maruziyet değerlendirmesini sınırlandırdı. Hayvan sağlığı açısından da birçok tür için kapsamlı risk değerlendirmesi yapmaya yetecek bilimsel bilgi bulunmadığı belirtildi.
