Sağlıklı beslenmenin önemli parçaları arasında yer alan ıspanak, badem ve tatlı patates gibi gıdalar, inflamatuvar bağırsak hastalığı (IBD) bulunan kişiler açısından yeni bir araştırmanın odağına girdi.
Kuzey Carolina Üniversitesi Chapel Hill Tıp Fakültesi'nde yürütülen ve Cellular and Molecular Gastroenterology and Hepatology dergisinde yayımlanan araştırmada, bu gıdalarda doğal olarak bulunan oksalatın, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi IBD türlerinde bağırsak iltihabını şiddetlendirebilecek bir mekanizmayla ilişkili olabileceği belirlendi.
Araştırmanın dikkat çeken yönü ise yüksek oksalat düzeylerinin yalnızca fazla bitkisel gıda tüketiminden kaynaklanmıyor olabileceği. Bulgular, bazı IBD hastalarının bağırsaklarının oksalatı işleme ve uzaklaştırma biçiminde farklılık bulunduğunu gösteriyor.
Ispanak, badem ve tatlı patateste bulunan oksalat nedir?
Oksalat, başta bitkisel gıdalar olmak üzere pek çok besinde doğal olarak bulunan bir bileşik. Sağlıklı bir sindirim sisteminde tüketilen oksalatın önemli bölümü bağırsaklardan geçerek dışkıyla vücuttan atılıyor.
Oksalat daha önce özellikle bazı böbrek taşı türlerinin oluşumuna katkıda bulunabilmesiyle biliniyordu. Yeni araştırma ise bu bileşiğin bağırsaklardaki davranışının, inflamatuvar bağırsak hastalıkları açısından da önem taşıyabileceğine işaret ediyor.
Araştırmacılar, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit bulunan kişilerin bağırsak dokularında oksalatın emiliminde görev alan SLC26A2 ve SLC26A3 taşıyıcı proteinlerinin düzeylerinin sürekli olarak daha düşük olduğunu belirledi.
IBD hastalarının dışkısında daha fazla oksalat bulundu
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, Crohn hastalığı bulunan kişilerin dışkılarındaki oksalat miktarıyla ilgili oldu.
Araştırmacılar, beslenme alışkanlıklarını değerlendirmek için doğrulanmış Diyet Geçmişi Anketi III'ü ve tüketilen bitkisel gıdaları belirlemek amacıyla DNA metabarkodlama yöntemini kullandı.
Sonuçlarda, Crohn hastalarının kontrol grubundaki kişilerle benzer miktarda bitkisel gıda tüketmesine rağmen dışkılarında daha fazla oksalat bulunduğu görüldü.
Bu bulgu, yüksek oksalat düzeyinin yalnızca kişinin daha fazla sebze veya diğer bitkisel gıdaları tüketmesiyle açıklanamayabileceğini düşündürdü.
Araştırma ekibine göre temel farklılık, bazı hastaların bağırsaklarının oksalatı işleme biçiminde ortaya çıkıyor olabilir.
Bağırsaktaki oksalat neden iltihabı artırabilir?
Araştırmacılar, oksalatın bağırsaklarda birikmesinin bağışıklık sistemi üzerinde etkili olabileceğini de deneylerle inceledi.
Laboratuvar çalışmalarında oksalatın, bağırsaktaki tehditleri algılayan ve bağışıklık yanıtının düzenlenmesine yardımcı olan makrofaj ve dendritik hücrelerde inflamatuvar yanıtı artırdığı görüldü.
Bu nedenle araştırmacılar, bağırsakların oksalatı yeterince uzaklaştıramamasının bazı IBD hastalarında iltihabi süreci daha da güçlendirebileceğini değerlendiriyor.
Fare deneylerinde oksalat koliti ağırlaştırdı
Araştırmanın insan verilerinin yanı sıra hayvan deneylerini de içermesi, bulguların dikkat çekici olmasının nedenlerinden biri oldu.
Kolit oluşturulan ve oksalat içeren beslenme uygulanan farelerin, oksalat verilmeyen hayvanlara kıyasla hayatta kalma olasılığının yüzde 60 daha düşük olduğu bildirildi.
Oksalatın, genetik olarak kolit geliştirmeye yatkın iki farklı fare modelinde de bağırsak iltihabının daha erken başlaması ve daha şiddetli seyretmesiyle ilişkili olduğu görüldü.
Araştırmacılar ayrıca insanlarda gözlenen oksalat taşıyıcı proteinlerindeki azalmaya benzer bir biyolojik değişimin bu fare modellerinde de bulunduğunu belirledi.
