29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilan edildiği dönemde Türkiye ekonomisinin temel dayanaklarından biri tarımdı. Nüfusun önemli bir bölümü geçimini topraktan sağlıyor, tarımsal üretim hem ülkenin ekonomik bağımsızlığı hem de halkın temel gıda ihtiyacının karşılanması açısından önem taşıyordu.
Uzun savaş yıllarının ardından üretim kapasitesinin geliştirilmesi, köylünün ekonomik koşullarının iyileştirilmesi ve tarımın modern yöntemlerle yapılması, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki ekonomi politikalarının önemli başlıkları arasında yer aldı.
Bu dönemin öne çıkan adımlarından biri, 17 Şubat 1925’te aşar vergisinin kaldırılması oldu. Üreticinin elde ettiği tarımsal ürün üzerinden alınan bu verginin kaldırılmasıyla köylünün üzerindeki önemli bir yükün hafifletilmesi amaçlandı.
Atatürk Araştırma Merkezi'nin Türkiye Cumhuriyeti tarihi çalışmasında, aşar vergisinin kaldırılmasının tarım kesiminde rahatlama sağladığı belirtiliyor. Ancak bu adım, tarımın bütün yapısal sorunlarının çözüldüğü anlamına gelmiyordu.
Atatürk Orman Çiftliği neden kuruldu?
Cumhuriyetin tarım politikalarının simgelerinden biri olan Atatürk Orman Çiftliği, 5 Mayıs 1925’te Ankara’da Gazi Orman Çiftliği adıyla kuruldu.
Çiftliğin kuruluş amacı yalnızca tarımsal üretim yapmak değildi. Tarım tekniklerinin geliştirilmesi, tohumların iyileştirilmesi, makineli tarımın yaygınlaştırılması, hayvancılığın geliştirilmesi ve çiftçilere örnek oluşturacak üretim yöntemlerinin uygulanması da hedefleniyordu.
Atatürk Araştırma Merkezi'nin tarihsel çalışmasında çiftliğin kuruluş amaçları arasında arazinin ıslahı, tahıl çeşitlerinin geliştirilmesi, meyve ve sebzeciliğin desteklenmesi, tarım yöntemlerinin iyileştirilmesi ve uygulamalı tarım eğitimi yer alıyor.
Bu girişim, Cumhuriyetin tarıma yalnızca ürün elde etmek açısından değil, üretim bilgisini ve yöntemlerini geliştirmek açısından da yaklaştığını gösteren örneklerden biri oldu.
Toprak sahibi olmak ve üretimi geliştirmek
Cumhuriyetin ilk yıllarında çiftçinin toprakla ilişkisini değiştirmeye yönelik girişimler de gündeme geldi. 1925 yılında çıkarılan düzenlemeler kapsamında çiftçi ailelerine toprak satışı yapıldı. Daha sonraki yıllarda toprak dağıtımı ve topraksız köylünün topraklandırılması konusu da tarım politikalarının önemli başlıklarından biri oldu.
Ancak toprak dağıtımı girişimleriyle kapsamlı bir toprak reformunu birbirinden ayırmak gerekiyor. Cumhuriyetin ilk döneminde çeşitli dağıtımlar yapılmış olsa da toprak mülkiyetindeki bütün eşitsizlikler giderilemedi. Topraklandırma konusu sonraki yıllarda da Türkiye'nin tarım gündeminde yer almaya devam etti.
2026'da çiftçinin gündemi: Artan üretim maliyetleri
Cumhuriyetin ilk yıllarında üretimi artırmak ve çiftçinin ekonomik koşullarını iyileştirmek hedeflenirken, bugünün üreticisi farklı bir maliyet tablosuyla karşı karşıya.
Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 19 Ekim 2026'da açıkladığı Ağustos 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) verilerine göre, tarımsal üretimde kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatları bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 30,28 arttı. Endeksteki aylık artış yüzde 3,41, Aralık 2025'e göre artış ise yüzde 21,15 olarak kaydedildi.
Tarımda kullanılan mal ve hizmetler grubundaki yıllık artış yüzde 31,63'e ulaştı. Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetlerdeki artış ise yüzde 22,16 oldu.
Maliyet kalemleri arasında enerji ve yağlayıcılar öne çıktı. Bu gruptaki fiyatlar Ağustos 2026'da yıllık yüzde 43,14 arttı. Söz konusu artış, tarımsal üretimde enerji giderlerinin maliyetler üzerindeki etkisini ortaya koyan göstergelerden biri oldu.
Çiftçinin sattığı ürünün fiyatı ne kadar arttı?
Üretim maliyetlerindeki artışın yanında, çiftçinin ürününü hangi fiyatla sattığı da tarımsal faaliyetin sürdürülebilirliği açısından önem taşıyor.
TÜİK'in 14 Ekim 2026'da yayımladığı Eylül 2026 Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (Tarım-ÜFE) verilerine göre, tarım ürünlerinin üretici fiyatları yıllık yüzde 12,93 arttı. Endeks aylık bazda ise yüzde 1,99 geriledi.
Aynı dönemde ürün grupları arasında belirgin farklılıklar görüldü. Sebze ve kavun-karpuz, kök ve yumrular grubunda yıllık üretici fiyatı artışı yüzde 61,07'ye ulaştı. Çok yıllık bitkisel ürünlerde ise aylık bazda yüzde 8,37 düşüş kaydedildi.
Cumhuriyetin tarım hedefleri bugün hangi başlıklarda sürüyor?
Cumhuriyetin ilk yıllarında tarımın geliştirilmesi için gündeme gelen üretim kapasitesini artırma, modern teknikleri yaygınlaştırma ve çiftçinin ekonomik koşullarını iyileştirme hedefleri, bugün de tarım sektörünün temel meseleleri arasında bulunuyor.
Ancak bugünün tarımı, 1920'lerin üretim koşullarından farklı bir yapıya sahip. Makineleşme, sulama altyapısı, tarımsal girdiler, teknoloji, pazarlama kanalları ve gıda tedarik zincirleri üretimin önemli parçaları haline geldi.
Bu nedenle çiftçinin durumunu değerlendirirken yalnızca destek ödemelerine veya tarımsal üretici fiyatlarına bakmak yeterli değil. Üretim maliyetleri, verimlilik, suya erişim, iklim koşulları, pazarlama imkânları ve ürünün tarladan tüketiciye ulaşana kadar geçirdiği süreç de birlikte ele alınmalı.
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, bu açıdan Türkiye'nin tarım geçmişini hatırlamanın yanı sıra üretimin geleceğine ilişkin soruları da gündeme getiriyor. Cumhuriyetin ilk yıllarında köylünün üzerindeki yükü hafifletmek ve üretimi geliştirmek için atılan adımlar, bugün çiftçinin üretime devam edebilmesi, gıda arzının korunması ve tarımsal üretimin sürdürülebilirliği başlıklarıyla yeniden önem kazanıyor.
