Brezilya'nın güneyinde gerçekleştirilen yeni bir araştırma, ton balıklarındaki parazitleri yeniden gündeme getirdi. Santa Catarina Federal Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmada, 53 çizgili orkinos (Katsuwonus pelamis) incelendi ve balıkların yüzde 96'sında parazit tespit edildi. Araştırmanın sonuçları Ocean and Coastal Research dergisinde yayımlandı.
Çalışmada balıkların farklı organları mikroskop altında incelenirken, toplamda 1.600'den fazla parazit tespit edildi. Bulguların dikkat çeken tarafı ise parazitlerin yalnızca iç organlarda değil, insanların tükettiği kas dokusunda da bulunması oldu.
53 ton balığının 51'inde parazit bulundu
Araştırmacılar, incelenen 53 çizgili orkinosun yüzde 96'sında parazit bulunduğunu belirledi. Parazit yoğunluğunun en fazla olduğu bölge bağırsaklar olurken, ikinci sırada kas dokusu, ardından mide geldi.
İncelenen balıklarda parazit bulunmayan iki organ ise kalp ve böbrekler oldu. Araştırmada özellikle Trypanorhyncha grubu parazitler ile Anisakis cinsine ait solucanlara rastlandı.
Ancak uzmanların dikkat çektiği önemli bir nokta var: Araştırma yalnızca 53 balığı ve Brezilya'nın belirli bir bölgesini kapsıyor. Bu nedenle sonuçların dünyadaki bütün ton balıklarına genellenmesi mümkün değil.
ton balığı yemek tehlikeli mi?
Araştırmada parazit bulunması, konserve ton balığının doğrudan sağlık açısından tehlikeli olduğu anlamına gelmiyor.
Balıkların işlenmesi sırasında gözle görülebilen parazitler genellikle ayıklanırken, konserve üretiminde uygulanan yüksek sıcaklık da parazitleri öldürüyor. Araştırmaya göre Trypanorhyncha larvalarının insanlarda enfeksiyona neden olması nadir görülüyor ve Anisakis grubundaki bütün türlerin insanlarda hastalığa yol açtığı da kesin değil.
Asıl risk, canlı parazit taşıyan balıkların çiğ veya yeterince pişirilmeden tüketilmesiyle ortaya çıkıyor. Bazı Anisakis türleri insanlarda mide ve bağırsak duvarına tutunarak anisakiasis adı verilen enfeksiyona neden olabiliyor. Karın ağrısı, bulantı, kusma ve ishal gibi belirtiler görülebiliyor.
Balık öldükten sonra parazitler kasa geçebiliyor
Araştırmacılar, balıkların avlandıktan sonra iç organlarının mümkün olduğunca hızlı şekilde çıkarılmasının önemine de dikkat çekiyor.
Bunun nedeni, balık öldükten sonra bazı parazit larvalarının iç organlardan insanların tükettiği kas dokusuna doğru hareket edebilmesi. Bu nedenle avcılık sonrasında gerçekleştirilen hızlı ve doğru işlemler gıda güvenliği açısından önem taşıyor.
Brezilya'daki parazitli ton balıkları Türkiye'ye geliyor mu?
Araştırmanın ardından Türkiye'deki tüketicilerin en çok merak ettiği soru ise “Brezilya'da avlanan bu ton balıkları Türkiye'ye ithal ediliyor mu?” oldu.
Mevcut ticaret kayıtlarına göre Brezilya'dan Türkiye'ye Katsuwonus pelamis türünde doğrudan kayıtlı bir ithalat bulunmuyor. WITS tarafından yayımlanan ve UN Comtrade verilerini aktaran kayıtlarda, 2024 yılında Brezilya'nın bu türü ihraç ettiği ülkeler arasında Türkiye yer almıyor. Brezilya'nın söz konusu yılda yaklaşık 180,6 ton ihracat yaptığı, başlıca alıcıların ise El Salvador ve Arjantin olduğu görülüyor.
Türkiye ise bu tür ton balığını farklı ülkelerden ithal ediyor. Ticaret Bakanlığı'nın Gine ülke profilinde de Katsuwonus pelamis (Skipjack/yazılı orkinos) Türkiye'nin Gine'den ithal ettiği ürünler arasında yer alıyor.
Ton balığında parazit bulunması normal mi?
Balıklarda parazit görülmesi tek başına olağan dışı bir durum değil. Parazitler deniz ekosistemlerinin doğal parçaları arasında yer alıyor ve çok sayıda deniz canlısını konak olarak kullanabiliyor.
Bununla birlikte bazı araştırmalar, deniz ürünlerindeki belirli parazitlerin yaygınlığında zaman içerisinde değişiklikler yaşanabileceğine işaret ediyor. Washington Üniversitesi araştırmacılarının 2020 yılında yayımladığı bir çalışmada, çiğ deniz ürünlerindeki Anisakis solucanlarının miktarının 1970'lerden bu yana yaklaşık 280 kat arttığına ilişkin bulgular ortaya konmuştu.
Araştırmacılar ise parazitlerin varlığının tek başına deniz ekosistemlerinin kötüleştiği anlamına gelmediğini, bazı durumlarda zengin ve işleyen bir deniz besin ağının göstergesi olabileceğini belirtiyor.
Yeni araştırmanın sonuçları da tüm ton balıklarına yönelik bir risk uyarısı olarak değerlendirilmemeli. Bilim insanları, farklı bölgelerde ve farklı dönemlerde ton balıklarındaki parazit yoğunluğunun anlaşılabilmesi için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
