Gıda Bülteni Gıda Market raflarındaki protein barlar ne kadar sağlıklı; Şaşırtıcı araştırma!

Market raflarındaki protein barlar ne kadar sağlıklı; Şaşırtıcı araştırma!

Market raflarında protein barların sayısı hızla artarken, Türkiye'de satılan 237 atıştırmalık barın besin değerleri bilimsel olarak incelendi. Araştırmada ürünlerin yüzde 82,7'sinin düşük besin skoru grubunda yer aldığı belirlendi. İncelenen 98 protein bar, yüksek protein içeriğine karşın doymuş yağ miktarı en yüksek atıştırmalık kategorisi oldu. Peki protein barlar gerçekten sağlıklı mı, yüksek proteinli olması bir ürünü daha besleyici yapıyor mu?

7 Dakika
OKUNMA SÜRESİ

Protein artık market raflarının en görünür besin öğelerinden biri. Çikolata, bisküvi, süt ve yoğurt gibi ürünlerin ardından protein barlar da giderek daha geniş bir tüketici kitlesine ulaşıyor.

Bir zamanlar daha çok sporculara yönelik üretilen protein barlar, bugün sağlıklı beslenmeye dikkat edenlerin ve pratik atıştırmalık arayanların da tercihleri arasında.

Ambalajlarda 10, 15, hatta 20 gram protein vurgusu öne çıkıyor. Ancak yüksek miktarda protein içermesi, bir atıştırmalığın beslenme açısından mutlaka daha sağlıklı olduğunu gösteriyor mu?

Protein barlar sağlıklı mı?

Türkiye'deki bilim insanlarının yaptığı araştırma, bu soruya dikkat çekici yanıtlar veriyor.

Journal of Food Composition and Analysis dergisinin Aralık 2025 sayısında yayımlanan araştırmada, Türkiye'deki büyük süpermarket zincirlerinde satışa sunulan 237 atıştırmalık bar değerlendirildi.

Emre Duman, İlayda Akkaya, Emine Nur Yıldırım, Sıla Çömlekçioğlu ve Alev Keser'in imzasını taşıyan çalışmada, ürünlerin besin değeri etiketleri kullanılarak Nutri-Score puanları hesaplandı.

Sonuçlara göre incelenen ürünlerin yüzde 82,7'si, besin profili bakımından daha az avantajlı kabul edilen C, D veya E sınıflarında yer aldı.

Türkiye'de 237 atıştırmalık bar incelendi: Kaçı protein bar?

Araştırmada ürünler içeriklerine göre dört gruba ayrıldı.

İncelenen ürün grubuÜrün sayısı
Protein barlar98
Meyve ve kuruyemiş barları97
Tam tahıllı ve yulaflı barlar30
Fonksiyonel, aktif ve enerji barları12
Toplam237

Araştırmacılar, ürünlerin protein, şeker, doymuş yağ, lif, tuz ve enerji değerlerini karşılaştırdı. Protein barların kendi içindeki dağılımı ise ayrıca değerlendirildi.

Protein barların yüzde kaçı C ve D sınıfında?

Araştırmada incelenen 98 protein barın yüzde 45,9'u Nutri-Score sisteminde C, yüzde 27,6'sı D sınıfında yer aldı. Bir başka ifadeyle protein barların yüzde 73,5'i, yalnızca bu iki grupta toplandı.

Bu sonuç, protein barların önemli bir bölümünün yüksek protein içermesine rağmen diğer besin öğeleri açısından aynı ölçüde avantajlı bir profile sahip olmadığını gösteriyor.

Nutri-Score, ürünlerin besin bileşimini karşılaştırmaya yardımcı olan bir sistem. Bir gıdanın insan sağlığı üzerindeki bütün etkilerini veya gıda güvenilirliğini tek başına ölçmüyor.

Protein barlarda ne kadar protein var? Doymuş yağ miktarı şaşırttı

Araştırmada protein barlar, incelenen kategoriler arasında en yüksek protein içeriğine sahip grup oldu. Protein barların 100 gramındaki ortanca protein miktarı 25,1 gram olarak hesaplandı.

Ancak aynı kategoride başka bir sonuç daha dikkat çekti. Protein barların 100 gramındaki ortanca doymuş yağ miktarı 4 gramdı. Bu değer, araştırılan atıştırmalık kategorileri arasında en yüksek düzeydi.

Doymuş yağlar, yüksek miktarlarda tüketildiklerinde LDL kolesterol açısından önem taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü, günlük enerjinin yüzde 10'undan azının doymuş yağlardan gelmesini öneriyor.

Üstelik bütün ürünler aynı değil. Çalışmadaki protein barların protein, yağ ve şeker miktarları birbirinden farklılık gösteriyor.

Meyveli ve kuruyemişli barlar daha mı sağlıklı? Şeker miktarı dikkat çekiyor

Protein barlara alternatif olarak tüketilen meyveli ve kuruyemişli barların besin profilleri de araştırıldı. İncelenen 97 meyve-kuruyemiş barının yüzde 62,9'u Nutri-Score sisteminde D sınıfına yerleşti.

Bu grubun 100 gramındaki ortanca toplam şeker miktarı ise 39 gram olarak hesaplandı.

Yani 40 gramlık bir bar için aynı şeker yoğunluğu esas alındığında yaklaşık 15,6 gram şeker söz konusu olabiliyor.

Öte yandan meyve ve kuruyemiş barlarındaki şekerin tamamı mutlaka sonradan eklenen sofra şekeri değil. Hurma ve kuru meyvelerden gelen doğal şekerler de ürünün toplam şeker miktarına dahil ediliyor.

Yulaflı ve tahıllı barlar daha mı sağlıklı?

Araştırmanın bir başka dikkat çekici sonucu, tahıllı ve yulaflı barlarla ilgili. Bu kategorideki 30 ürünün 100 gramındaki ortanca tuz miktarı 0,50 gram olarak belirlendi. Bu miktar, araştırmadaki diğer bar gruplarına kıyasla daha yüksekti.

Tam tahıl veya yulaf içeren bir bar, lif bakımından avantaj sağlayabilir. Ancak bu durum ürünün şeker, yağ veya tuz içeriğinin mutlaka düşük olduğu anlamına gelmiyor.

Nutri-Score nedir? A, B, C, D ve E harfleri ne anlama geliyor?

Araştırmada kullanılan Nutri-Score, ilk olarak Fransa'da uygulamaya konulan ve bazı Avrupa ülkelerinde gönüllülük esasına göre kullanılan bir ön yüz beslenme etiketleme sistemi.

Ürünler beş harf ve renk grubuyla sınıflandırılıyor:

Nutri-ScoreGenel anlamı
A – Koyu yeşilBesin profili en avantajlı grup
B – Açık yeşilGörece avantajlı grup
C – SarıOrta düzey besin profili
D – TuruncuDaha az avantajlı grup
E – Koyu turuncuEn az avantajlı grup

Sistem, ürünlerin 100 gramındaki enerji, şeker, doymuş yağ ve tuz gibi bileşenleri; protein, lif ve bazı bitkisel içeriklerle birlikte değerlendiriyor.

Ancak Nutri-Score, bir gıdanın tüketildiğinde hastalığa yol açıp açmayacağını belirleyen bir sağlık testi değil.

Türkiye'de Nutri-Score, gıda ambalajlarında kullanılan zorunlu bir sınıflandırma sistemi değil. Bu araştırmadaki puanlar da üreticilerin ambalajlarına koyduğu resmî notlar değil, bilim insanlarının etiket verilerinden hesapladığı sonuçlar.

Yüksek proteinli ürün mutlaka sağlıklı mı?

Bir gıdanın “yüksek proteinli” olarak tanıtılması, protein oranıyla ilgili belirli bir koşulu karşılaması anlamına geliyor.

Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği'ne göre, bir ürünün “protein kaynağı” olarak tanıtılabilmesi için toplam enerjisinin en az yüzde 12'sinin proteinden gelmesi gerekiyor.

“Yüksek proteinli” ifadesinde ise bu oran en az yüzde 20.

Ancak söz konusu koşullar ürünün şeker, doymuş yağ veya tuz miktarının düşük olması gerektiği anlamına gelmiyor.

Örneğin bir ürün yeterince protein içerdiği için yüksek proteinli olarak tanıtılabilirken, aynı zamanda dikkate değer miktarda doymuş yağ da içerebiliyor. Bilim insanlarının incelediği ürünlerdeki farklılıklar da bu ayrımın önemini gösteriyor.

HER 2 PROTEİN BARDAN 1'İ TATLANDIRICI İÇERİYOR

Protein barların içeriğini inceleyen tek çalışma bu değil. Gazi Üniversitesi'nden araştırmacıların Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi'nde Aralık 2024'te yayımladığı başka bir çalışmada, Türkiye'de satılan 10 markaya ait 65 protein barın etiketleri değerlendirildi.

Araştırmada ürünlerin yüzde 56,9'unun tatlandırıcı içerdiği belirlendi. Protein barların 100 gramındaki ortalama enerji miktarı yaklaşık 374 kalori, protein miktarı ise 26,67 gram olarak hesaplandı.

Araştırmacılar, tüketicilerin özellikle yağ, doymuş yağ ve eklenmiş şeker miktarlarını dikkate alması gerektiğini vurguladı.

Protein bar satın alırken etikette neye bakılmalı?

Protein barlar, taşınabilir olmaları ve hazırlık gerektirmemeleri nedeniyle pratik bir atıştırmalık seçeneği sunuyor.

Ancak sağlıklı beslenme açısından ürün seçerken yalnızca ambalajın ön yüzündeki protein miktarına bakmak yeterli değil.

Öncelikle protein miktarının 100 gram için mi, tek bar için mi açıklandığı kontrol edilmeli.

Ardından ürünün 100 gramındaki ve bir porsiyonundaki doymuş yağ, toplam şeker, lif, tuz ve enerji miktarları karşılaştırılmalı.

Örneğin 50 gramlık bir barın 100 gramında 6 gram doymuş yağ bulunuyorsa, tüketici tek barda 3 gram doymuş yağ alıyor demektir.

Benzer şekilde 100 gramında 30 gram şeker bulunan 40 gramlık bir bar, porsiyon başına 12 gram toplam şeker içeriyor.

Bu hesaplar, farklı gramajlarda satılan ürünlerin daha kolay karşılaştırılmasını sağlıyor.

Protein barlar öğün yerine geçer mi?

Bir protein barın yüksek miktarda protein içermesi, tek başına dengeli bir öğünün yerini tutabileceği anlamına gelmiyor.

Günlük beslenmede protein dışında lif, vitamin, mineral, sağlıklı yağlar ve diğer besin öğelerine de ihtiyaç bulunuyor.

Protein barlar özellikle yoğun zamanlarda veya egzersiz sonrasında pratik bir seçenek olabilir. Ancak günlük protein ihtiyacı; yumurta, süt, yoğurt, et, balık, baklagiller ve kuruyemişler gibi farklı gıdalardan da karşılanabiliyor.

Araştırmanın asıl ortaya koyduğu nokta, protein barların tamamının sağlıksız olduğu değil; protein miktarı yüksek olan bir ürünün besin profilinin diğer yönlerden de mutlaka avantajlı olmadığı.

Yorumlar
* Bu içerik ile ilgili yorum yok, ilk yorumu siz yazın, tartışalım *