Türkiye’den ihraç edilen sebzelerde pestisit kalıntısı nedeniyle yeni bildirimler geldi. RASFF sisteminde yayımlanan bildirime göre Bulgaristan, Türkiye’den gelen taze biberleri sınır kontrolünde analiz etti.
Yine biber yine formetanat
15 Eylül'de alınan numunede 0,339 ± 0,170 mg/kg formetanat tespit edildi. Biber için belirlenen maksimum kalıntı limiti (MRL) ise 0,01 mg/kg. Üstelik formetanat, biberde kullanım izni olan bir etken madde değil.
Türkiye menşeli biberlerde formetanat kalıntısı yeni bir sorun da değil. RASFF kayıtlarında eylül ayının ilk günlerinde de Türkiye'den gönderilen biberlerde formetanat nedeniyle sınır reddi bildirimleri bulunuyor.
Biberler imha edildi
Merkez ölçüm değeri üzerinden hesaplandığında kalıntı yasal sınırın yaklaşık 34 katına karşılık geliyor. RASFF riski “ciddi” olarak sınıflandırdı. Ürün piyasaya girmeden sınırda tutuldu ve imha edilmesine karar verildi.
Formetanat sinir sistemini etkiliyor
Formetanat, zararlılarla mücadelede kullanılan karbamat grubu bir pestisit. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesinin (EFSA) 2025 değerlendirmesi, maddenin toksikolojik açıdan özellikle asetilkolinesteraz (AChE) enzimini baskılayıcı etkisine dikkat çekiyor. Bu enzim sinir sisteminin normal çalışmasında görev yapıyor. EFSA'nın değerlendirdiği hayvan çalışmalarında kan ve beyindeki AChE baskılanması ve nörotoksik etkiler görülürken, formetanat hidroklorürün ağız yoluyla akut toksisitesi de yüksek olarak sınıflandırılıyor. EFSA, gelişimsel nörotoksisite konusunda veri eksikliği bulunduğuna da dikkat çekiyor.
Cherry domateste iki pestisit birden
Aynı gün RASFF'a yansıyan ikinci bildirim ise Türkiye menşeli çeri domateslerle ilgili. Romanya'nın yaptığı analizde domateslerde 0,21 mg/kg asetamiprid ve 0,21 mg/kg indoksakarb bulundu.
Asetamiprid için bildirime yansıyan maksimum kalıntı limiti 0,06 mg/kg. Dolayısıyla tespit edilen miktar limitin 3,5 katı.
İndoksakarb için limit ise yalnızca 0,01 mg/kg. Ölçülen 0,21 mg/kg değer bunun 21 katına karşılık geliyor.
RASFF bu bildirimin riskini “potansiyel olarak ciddi” olarak değerlendirdi. Ürünlerin dağıtımının Romanya ile sınırlı olduğu belirtilirken resmi gözetim kararı alındı.
Asetamiprid kullanımı Türkiye'de yasaklanmıştı
Asetamiprid neonikotinoid grubu bir böcek ilacı. EFSA, mevcut bilimsel verilerde özellikle gelişimsel nörotoksisite konusunda önemli belirsizlikler bulunduğunu belirterek kabul edilebilir günlük alım ve akut referans doz değerlerinin düşürülmesini önermişti.
Türkiye de 2025 yılında asetamiprid içeren bitki koruma ürünlerinin kullanım alanlarını daralttı. Tarım ve Orman Bakanlığı; domates, sera biberi, sera hıyarı, patlıcan ve nar dahil bazı ürünlerde asetamiprid kullanımını 31 Mart 2025 itibarıyla sonlandırdı.
İndoksakarb kan ve sinir sistemi üzerinde etkili
Çeri domateste limitin 21 katı bulunan indoksakarb da böceklerle mücadelede kullanılan bir insektisit.
EFSA'nın toksikolojik değerlendirmelerinde tekrarlanan maruziyette kan, kalp ve sinir sistemi üzerindeki etkiler öne çıkıyor. Hayvan çalışmalarında kırmızı kan hücreleri üzerinde hemolitik etkiler ile karaciğer ve dalakta buna bağlı değişiklikler saptandı; bazı çalışmalarda nörotoksik etkiler de gözlendi.
Madde, uzun süreli veya tekrarlanan maruziyette organ hasarına yol açabileceği yönündeki sınıflandırmayla değerlendirildi.
Avrupa Birliği indoksakarbın aktif madde onayını 2021'de yenilemedi; daha sonraki değerlendirmelerde birçok ürün için kalıntı limitleri 0,01 mg/kg ölçüm sınırına indirildi.
