Dalından henüz olgunlaşmadan toplanmış koyu yeşil domates ile olgunlaştığı halde rengi yeşil kalan domates çeşitlerini birbirinden ayırmak gerekiyor.
Yeşil domates zararlı mı?
Bilimsel araştırmalar olgunlaşmamış yeşil domateslerde α-tomatin adı verilen doğal bir glikoalkaloidin daha yüksek miktarda bulunduğunu gösteriyor. Bu madde aslında bitkinin kendisini böcek, mantar, bakteri ve diğer tehditlere karşı korumak için kullandığı doğal savunma mekanizmalarından biri.
Bu nedenle internette sıkça karşılaşılan “yeşil domateste solanin var” bilgisinin de düzeltilmesi gerekiyor. Domatesin başlıca glikoalkaloidi α-tomatin, patateste öne çıkanlar ise α-solanin ve α-chaconine.
Yeşil domates yenir mi?
Az miktarda yeşil domates tüketmek ile çok miktarda tam olgunlaşmamış domates yemek aynı şey değil.
2024 yılında Food Chemistry'de yayımlanan kapsamlı bir bilimsel incelemeye göre α-tomatin olgunlaşmamış domateste bulunuyor ve domates olgunlaştıkça miktarı azalıyor.
Yüksek miktarda glikoalkaloid tüketiminin insan sağlığı açısından istenmeyen etkileri olabileceği biliniyor. Bu nedenle özellikle çok sert, koyu yeşil ve belirgin biçimde olgunlaşmamış domatesleri fazla miktarda çiğ tüketmek yerine olgunlaşmasını beklemek daha ihtiyatlı bir seçenek.
Yeşil domatesin içerdiği α-tomatin üzerinde antimikrobiyal, antiinflamatuvar ve başka biyolojik etkiler açısından da araştırmalar yürütülüyor. Ancak bunların önemli bölümü laboratuvar ve deneysel çalışmalar.
Yeşil domates turşusu zararlı mı?
Yeşil domatesin geleneksel kullanım alanlarından biri turşu.
Bilimsel bir çalışmada olgunlaşmamış domateslerin asetik asitli ortamda bekletilmesiyle α-tomatin miktarı ve hücre toksisitesi üzerinde değişiklikler meydana geldiği gösterildi. Ancak evde yapılan her turşunun aynı sonucu vereceği söylenemez. Güvenli konserve ve turşulamada pH'ın 4,6'nın altında tutulması önem taşıyor.
Yeşil domates nasıl olgunlaştırılır?
Dalından erken toplanan ancak sağlam durumdaki domatesler oda sıcaklığında olgunlaşmaya devam edebilir.
Domatesin kendisi de etilen gazı üreten meyvelerden biri. Etilen, meyvelerin olgunlaşmasını düzenleyen doğal bir bitki hormonu.
Bu nedenle yeşil domatesleri oda sıcaklığında bekletmek mümkün. Elma ve muz gibi yüksek miktarda etilen üreten meyveler de yakınlarındaki ürünlerin olgunlaşmasını hızlandırabiliyor.
Domates buzdolabında saklanır mı?
Domates soğuğa hassas ürünlerden biri. BM Gıda ve Tarım Örgütü'ne (FAO'ya) göre domates, düşük sıcaklıklarda soğuk zararı yaşayabilen ürünler arasında bulunuyor.
Özellikle olgunlaşmamış domatesler soğuğa daha hassas. Uzun süre düşük sıcaklıkta kalmak olgunlaşmayı, dokuyu ve ürün kalitesini olumsuz etkileyebiliyor.
Bu nedenle kısa sürede tüketilecek domatesleri serin, havadar bir yerde saklamak lezzet açısından tercih edilebilir.
Çok sıcak havalarda veya ürünün bozulmasını geciktirmek gerektiğinde ise buzdolabı mikrobiyal bozulmayı yavaşlatmak açısından kullanılabilir.
Domates dondurulur mu?
Evet. Ancak çözüldüğünde eski dokusunu korumasını beklememek gerekiyor. Domatesin yüksek su içeriği nedeniyle dondurma ve çözündürme sonrasında dokusu yumuşuyor.
Üzerinde küf oluşmuş sulu ve yumuşak domateslerde ise yalnızca küflü bölümü kesip kalanını tüketmek yerine ürünün tamamını atmak daha güvenli.
Domates nasıl kurutulur?
Domatesi uzun süre değerlendirmenin en pratik yollarından biri kurutmak.
Evde bunun için gıda kurutma cihazı kullanılabileceği gibi sıcaklığı düşük seviyelerde tutulabilen bir fırından da yararlanılabilir.
ABD Ulusal Evde Gıda Muhafaza Merkezi domateslerin kurutmaya uygun olduğunu ve önceden haşlanmalarının gerekmediğini belirtiyor.
Domatesler yıkanıp sağlam olmayan bölümleri ayıklandıktan sonra ikiye bölünebilir veya eşit kalınlıkta dilimlenebilir. İstenirse az miktarda tuz ve kekik, biberiye gibi baharatlar eklenebilir.
Gıda muhafaza kaynakları sebze ve meyvelerin kurutulmasında yaklaşık 60-65°C civarında sıcaklık ve iyi hava dolaşımını öneriyor.
Ev tipi fırın kullanılacaksa nemin dışarı çıkabilmesi için hava dolaşımının sağlanması gerekiyor. Kurutma süresi domatesin büyüklüğüne, kesim kalınlığına, su miktarına ve fırının hava dolaşımına göre değişiyor.
Domates güneşte kurutulur mu?
Türkiye'de özellikle Ege ve Akdeniz'de domatesin güneşte kurutulması geleneksel bir yöntem. Ancak evde gıda güvenliği açısından kontrollü sıcaklık ve hava dolaşımı sağlayan kurutucu veya fırın daha öngörülebilir bir yöntem.
ABD Ulusal Evde Gıda Muhafaza Merkezi, açık havada kurutmayı sebzeler için önermiyor. Bunun nedeni dış ortamda sıcaklık ve nemin kontrol edilememesi ve bozulma riskinin artabilmesi.
EVDE DOMATES NASIL KURUTULUR?
Kurutulan domateslerde de son aşama önemli: Ürün tamamen soğutulduktan sonra nem geçirmeyen temiz kaplarda, serin ve karanlık ortamda saklanmalı.
Kurutulmuş domatesi evde yağın içine koyup oda sıcaklığında uzun süre saklamak ise güvenli bir yöntem olarak kabul edilmiyor.
Özetle domateste hem renk hem saklama yöntemi önemli. Koyu yeşil ve tam olgunlaşmamış domateste α-tomatin daha yüksek; olgunlaşmayla azalıyor.
Kurutmada ise düşük sıcaklık, yeterli hava dolaşımı ve nemin üründen uzaklaştırılması güvenli saklamanın temelini oluşturuyor.
