Türkiye’de hayvancılıkta verimliliği artırmak ve yerli damızlık üretimini geliştirmek amacıyla genetik analiz teknolojilerinden yararlanılacak. Bu amaçtan yola çıkan Tarım ve Orman Bakanlığı Ankara Lalahan Uluslararası Hayvancılık Araştırma ve Eğitim Merkezi bünyesinde kurulan Genomik Test Merkezi'ni açtıı.
Merkezde gerçekleştirilecek DNA analizleriyle büyükbaş hayvanların genetik potansiyeli erken yaşlarda belirlenebilecek. Böylece hayvanların süt ve et verimi, üreme özellikleri ve diğer kalıtsal özellikleri bakımından damızlık değerlerinin tahmin edilmesinde genomik veriler kullanılacak.
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Ulusal Islah Eylem Planı kapsamında yürütülen Genomik Seleksiyon Projesi’nin temel amaçlarından birinin damızlık üretimini yerli işletmelerden karşılamak olduğunu söyledi.
Yumaklı, DNA analizleriyle hayvanların genetik potansiyelinin daha erken yaşlarda belirlenebileceğini ve damızlık seçimlerinin bu sonuçlara göre yapılabileceğini ifade etti.
Genomik Test Merkezi ne işe yarayacak?
Ankara Lalahan’daki Genomik Test Merkezi, çiftlik hayvanlarının DNA yapısını analiz ederek genetik özelliklerinin belirlenmesine ve damızlık değerlerinin tahmin edilmesine yönelik çalışmalar yürütecek.
Merkezin temel çalışma alanı, modern ıslah tekniklerinden biri olan genomik seleksiyonun hayvancılıkta uygulanması.
Genomik seleksiyon sayesinde hayvanların genetik özellikleri, süt veya et verimi gibi performans sonuçlarının ortaya çıkması beklenmeden değerlendirilebiliyor. Bu da damızlık seçiminde daha erken karar alınmasına imkân tanıyor.
Böylece yetiştiricilikte hangi hayvanların gelecek nesillere aktarılmasının daha uygun olabileceği konusunda bilimsel verilerden yararlanılması amaçlanıyor.
DNA testi yapılan hayvanlar nasıl seçiliyor?
Genomik seleksiyon, hayvanların DNA’sında bulunan genetik işaretleyicilerin incelenmesine dayanıyor. Bu amaçla kullanılan SNP genotiplendirme yöntemi, DNA üzerindeki tek nükleotid farklılıklarının belirlenmesini sağlıyor.
Lalahan’daki Genomik Test Merkezi’nde analiz süreci üç temel aşamadan oluşuyor:
- DNA izolasyonu: Kan ve sperma gibi biyolojik örneklerden DNA elde ediliyor.
- DNA kalite kontrolü: UV-spektrofotometre yöntemiyle DNA’nın miktarı ve kalitesi ölçülüyor.,
- Genotiplendirme: Mikroarray teknolojisi kullanılarak DNA üzerindeki genetik işaretleyiciler analiz ediliyor.
Elde edilen genetik veriler, hayvanların damızlık değerlerinin tahmin edilmesinde kullanılıyor.
Bu yöntemle hayvanların genetik potansiyelinin erken yaşta değerlendirilmesi, geleneksel damızlık seçiminde ihtiyaç duyulan zamanın kısaltılmasına katkı sağlayabiliyor.
Genomik seleksiyon süt ve et verimini nasıl etkiliyor?
Genomik seleksiyonun hayvancılığa sağlayabileceği en önemli katkılardan biri, ekonomik açıdan değer taşıyan genetik özelliklerin birlikte değerlendirilmesi. Süt sığırcılığında süt verimi, süt kalitesi, sağım özellikleri ve üreme performansı; et üretiminde ise büyüme ve karkas özellikleri gibi kriterler ıslah çalışmalarında önem taşıyor.
Genetik potansiyeli yüksek hayvanların erken dönemde belirlenmesiyle, gelecek nesillerin bu özellikler bakımından geliştirilmesi hedefleniyor.
Siyah Alaca, Simental ve Ankara keçisi araştırma kapsamında
Lalahan Uluslararası Hayvancılık Araştırma ve Eğitim Merkezi’nin verilerine göre, Türkiye’deki genomik seleksiyon çalışmaları Siyah Alaca ve Simental sığır ırklarında yürütülüyor.
Çalışmalar Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Hayvancılık Genel Müdürlüğü ve Türkiye Damızlık Sığır Yetiştiricileri Merkez Birliği iş birliğiyle gerçekleştiriliyor.
Büyükbaş hayvanların yanı sıra Ankara keçisinin genomik damızlık değerinin belirlenmesine yönelik araştırmalar da TAGEM projesi kapsamında devam ediyor.
Bu çalışmalar, Türkiye’de yetiştirilen hayvan ırklarının genetik özelliklerinin belirlenmesi ve yerli ıslah programlarının geliştirilmesi açısından önem taşıyor.
17 bin 162 Siyah Alaca ineğin DNA analizi yapıldı
Türkiye’de genomik seleksiyon çalışmaları Genomik Test Merkezi’nin açılışından önce de yürütülüyordu.
Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğünün 2022 yılında yayımladığı proje bilgilerine göre, Siyah Alaca ırkında süt verimi, süt kalitesi, üreme ve vücut özelliklerine ilişkin genomik damızlık değerlerinin tahmin edilmesi amacıyla 17 bin 162 ineğin genetik analizinden yararlanılarak referans popülasyon oluşturuldu.
Projenin hedefleri arasında yerli boğaların suni tohumlama amacıyla seçiminde genomik seleksiyondan yararlanılması ve Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu damızlık materyalin yerli imkânlarla karşılanması bulunuyor.
2027 hayvancılık destek bütçesi 54,5 milyar TL’ye çıkarılabilir
Genomik Test Merkezi’nin açılışında hayvancılık desteklerine ilişkin 2027 hedefini de açıklayan Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 2026 yılında hayvansal üretime verilen desteğin yüzde 39,5 artışla 38,5 milyar TL’ye çıkarıldığını hatırlattı.
Yumaklı, bütçe döneminde gerekli onayın alınması halinde 2027 yılı hayvancılık destek bütçesinin yüzde 41,5 artırılarak 54,5 milyar TL’ye yükseltilmesinin hedeflendiğini açıkladı.
Bakan Yumaklı ayrıca son 24 yılda hayvancılık sektörüne verilen toplam desteğin 663 milyar TL’ye ulaştığını bildirdi.
