Mutfakta ya da evin herhangi bir odasında yere düşen bir yiyecek için sıkça başvurulan yöntem aynı: Beş saniye dolmadan yerden almak. Yiyeceğin kısa süre yerde kalmasının onu tüketmek için güvenli hale getirdiğine ilişkin bu yaygın inanış, bilimsel araştırmalarla desteklenmiyor.
Araştırmalar, bakterilerin yiyeceğe geçmesi için beş saniye beklemediğini, bulaşmanın bazı durumlarda bir saniyeden kısa sürede başlayabildiğini gösteriyor.
Yere düşen yiyeceğe bakteri ne kadar sürede bulaşıyor?
ABD'deki Rutgers Üniversitesinde gerçekleştirilen ve Applied and Environmental Microbiology dergisinde yayımlanan araştırmada, yere düşen yiyeceklerde bakteri bulaşmasının hangi koşullarda gerçekleştiği incelendi.
Gıda bilimci Donald Schaffner ve araştırmacı Robyn Miranda tarafından yürütülen çalışmada, dört farklı zemin ve dört farklı yiyecek kullanıldı. Araştırmacılar, yiyeceklerin zeminle temas süresini bir saniyeden kısa, 5 saniye, 30 saniye ve 300 saniye olarak belirledi.
Deneylerde paslanmaz çelik, seramik karo, ahşap ve halı yüzeyleri kullanılırken yiyecek örnekleri karpuz, sade ekmek, tereyağlı ekmek ve jelibon oldu.
Toplam 128 farklı deney senaryosu 20'şer kez tekrarlandı. Böylece araştırma kapsamında 2 bin 560 ölçüm gerçekleştirildi.
Sonuçlar, bakterilerin yiyeceğe geçmesi için beş saniyelik bir süreye ihtiyaç olmadığını ortaya koydu. Bazı deneylerde bulaşmanın bir saniyeden kısa sürede gerçekleştiği görüldü.
En fazla bakteri hangi gıdada tespit edildi
Araştırmada bakteri bulaşmasını etkileyen en önemli faktörlerden birinin yiyeceğin nem oranı olduğu belirlendi.
Deneylerde en fazla bakteri geçişi karpuzda, en az geçiş ise jelibonda ölçüldü. Karpuzun yüksek su içeriği, zemindeki bakterilerin yiyeceğe taşınmasını kolaylaştırdı.
Araştırmacılara göre yiyeceğin nemli olması, yüzeyde bulunan mikroorganizmaların gıdaya geçişini artırabiliyor. Bu nedenle sulu meyveler ve nemli yiyecekler, kuru ve daha az nemli gıdalara kıyasla farklı bulaşma sonuçları gösterebiliyor.
Ekmek ve tereyağlı ekmek örneklerinde de bakteri geçişi gözlemlendi. Ancak bu yiyeceklerdeki sonuçlar, deney koşullarına göre daha değişken bulundu.
Halıya düşen yiyecek daha mı güvenli?
Araştırmada incelenen bir diğer unsur da yiyeceğin düştüğü zeminin türü oldu.
Deney sonuçlarında halı yüzeyinden yiyeceğe bakteri geçişinin, seramik ve paslanmaz çelik yüzeylere göre daha düşük olduğu belirlendi. Ahşap yüzeylerdeki bakteri geçişi ise daha değişken sonuçlar verdi.
Yiyecek yerde ne kadar uzun kalırsa bakteri bulaşması artıyor
Araştırma, temas süresinin de bakteri geçişinde etkili olduğunu ortaya koydu. Genel olarak yiyecek zeminde daha uzun süre kaldıkça yiyeceğe geçen bakteri miktarı arttı.
Bununla birlikte yalnızca temas süresine bakarak yiyeceğin güvenli olup olmadığına karar verilmedi, yiyeceğin nem oranı ve zeminin özelliklerine dikkat edildi.
Yere düşen yiyecek yenir mi?
Araştırmanın sonuçları, yiyeceği beş saniye dolmadan yerden almanın onu mikrobiyolojik açıdan güvenli hale getirmediğini gösteriyor.
Özellikle nemli, sulu veya yapışkan yiyeceklerde bakteri geçişi çok kısa sürede gerçekleşebiliyor. Ev zeminleri de giysiler ve günlük kullanım nedeniyle çeşitli mikroorganizmalarla temas edebiliyor.
Bu nedenle yere düşen yiyeceğin yalnızca yerde kalma süresine bakılarak tüketilmesinin güvenli olduğuna karar verilemiyor. Araştırma sonucuna göre; beş saniye kuralı, gıda güvenliği açısından geçerli bir güvenlik ölçütü olarak kabul edilmiyor.
