İklim krizinin yol açtığı aşırı sıcaklıklar, kuraklıklar, seller ve ekosistem kayıpları, küresel gıda sistemlerini her aşamada tehdit ediyor. Bu durum yalnızca gıdaya erişimi değil, aynı zamanda gıdaların besin değerini de olumsuz etkiliyor. Advances in Nutrition dergisinde yayımlanan yeni bir bilimsel bakış açısı makalesi, besin takviyelerinin bu tablo karşısında halk sağlığını ve beslenme güvenliğini destekleyip destekleyemeyeceğini mercek altına aldı.
Araştırmacılar, besin takviyelerinin iklim kaynaklı beslenme sorunlarına karşı hangi koşullarda, kimler için ve ne ölçüde etkili olabileceğinin hâlâ net olmadığını vurguluyor. Çalışma, daha kapsamlı ve disiplinler arası araştırmalara acil ihtiyaç olduğunu ortaya koyuyor.
İklim değişikliği besin değerini düşürür mü?
Artan karbondioksit seviyelerinin buğday ve pirinç gibi temel ürünlerde demir, çinko ve protein oranlarını azalttığına dair kanıtlar bulunuyor. Sıcaklık artışları ve ekosistem bozulmaları ise hayvansal üretimi ve balıkçılığı tehdit ederek kaliteli protein, omega-3 yağ asitleri, vitamin ve mineral alımını riske sokuyor.
Tozlayıcı böceklerin azalması da meyve, sebze, kuruyemiş ve tohumların üretimini sınırlayarak özellikle A vitamini ve folat gibi mikro besinlere erişimi zorlaştırıyor. Tüm bu etkenler, yetersiz beslenme ve mikro besin eksikliklerinin yaygınlaşmasına zemin hazırlıyor.
Takviyeler kimin için, ne zaman gerekli?
Araştırmacılara göre besin takviyeleri; yaşlılar, hamile kadınlar, çocuklar ve kronik hastalığı olan bireyler gibi yüksek riskli gruplar için, gıdaya erişimin kısıtlandığı durumlarda destekleyici bir araç olabilir. Ancak hangi besin maddelerinin hangi çevresel koşullarda kritik hâle geldiği hâlâ net değil.
Uzmanlar, takviyelerin “tüm gıdaların yerini tutan” çözümler gibi ele alınmasının yanlış olduğuna dikkat çekiyor. Güvenlik, biyoyararlanım, aşırı alım riski ve sosyal eşitsizlikler göz önünde bulundurulmadan yapılacak uygulamaların yeni sorunlar yaratabileceği belirtiliyor.
Dayanıklılık vaadi, sınırlı kanıt
Bazı vitaminler, mineraller ve bitkisel bileşiklerin bağışıklık sistemini destekleyebileceği ve oksidatif stresi azaltabileceği öne sürülüyor. Özellikle C, D ve E vitaminleri ile omega-3 yağ asitleri, hava kirliliğine bağlı bazı sağlık sorunlarına karşı potansiyel koruyucu etkiler göstermiş durumda.
Ancak bulgular tutarsız ve çalışmalar çoğunlukla kısa süreli. Bilim insanları, net politika önerileri geliştirilmeden önce uzun vadeli, standartlaştırılmış ve farklı nüfus gruplarını kapsayan araştırmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
Takviyelerin çevresel ayak izi de sorgulanıyor
Besin takviyeleri çözüm olarak sunulurken, bu ürünlerin çevresel etkileri de göz ardı ediliyor. Hammadde temini, üretim, ambalaj ve taşımacılık süreçleri; karbon salımı, ormansızlaşma ve aşırı avlanma gibi sorunlara katkıda bulunabiliyor.
Araştırmacılar, takviyelerin tüm yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerinin değerlendirilmesi ve bitki bazlı omega-3 gibi daha sürdürülebilir alternatiflerin araştırılması gerektiğini vurguluyor.
“Tamamlayıcı araç” uyarısı
Çalışmanın en güçlü mesajlarından biri ise net: Besin takviyeleri, gıda sistemlerindeki yapısal sorunların yerine geçmemeli. Uzmanlara göre takviyeler, ancak güçlü gıda politikaları, eşitlikçi erişim ve çevresel sürdürülebilirlik stratejileriyle birlikte, tamamlayıcı bir araç olarak ele alındığında anlamlı olabilir. Aksi halde, iklim krizinin derinleştirdiği beslenme sorunlarına kalıcı çözüm üretmek mümkün görünmüyor.
