Plastik atıkların geri dönüştürülmesinde yeni bir yöntem üzerinde çalışan bilim insanları, bu kez atıkları gıda üretiminde kullanılabilecek bileşenlere dönüştürmeyi başardı. Güney Illinois Üniversitesi Carbondale'deki araştırmacılar, içecek şişelerinde yaygın olarak kullanılan PET plastik ile tarımsal atıklardan protein, yağ, vitamin ve aroma bileşenleri elde etti. Ekip, elde edilen bu bileşenleri kullanarak µBites adı verilen protein açısından zengin kurabiyeler geliştirdi.
PET plastik gıdaya nasıl dönüştürülür?
Araştırmacılar, PET plastik ile mısır sapı ve yaprakları gibi tarımsal atıkları önce özel bir işlemden geçiriyor. Oksidatif hidrotermal çözünme adı verilen bu yöntemde yüksek sıcaklık, basınç, su ve oksijen kullanılarak plastik ve bitki atıkları daha küçük bileşenlere ayrılıyor.
Daha sonra devreye genetik olarak programlanmış mayalar giriyor. Mikroorganizmalar, ortaya çıkan bu bileşenleri kullanarak proteinler, yağlar, asitler ve farklı gıda bileşenleri üretiyor.
Araştırmanın başındaki Doçent Lahiru Jayakody, plastik ile gıdanın temelinde karbon bulunduğuna dikkat çekerek, plastik geri dönüşümünden daha değerli ürünler elde etmek istediklerini ve bu nedenle gıda üretimine yöneldiklerini belirtti.
Plastik atıklardan protein, vitamin ve aroma
Araştırmacılar yalnızca protein üretmekle kalmadı. Farklı maya türleri kullanılarak gıdanın besin değerinin ve tadının geliştirilmesi de hedefleniyor.
Ekip tarafından geliştirilen maya türlerinden biri, bitkisel atıklardan vanilya aroması gibi gıda bileşenleri üretebiliyor. Başka bir maya türü ise PET plastikten elde edilen etilen glikolü beta-karotene dönüştürebiliyor. Beta-karoten ise vücutta A vitaminine dönüştürülebiliyor.
Böylece araştırmacılar, normalde atık olarak değerlendirilecek plastik ve tarımsal materyallerden yalnızca protein değil, farklı besin ve aroma bileşenleri de üretmeyi amaçlıyor.
Plastik kurabiyeler gerçekten yenilebilir mi?
Araştırmacılar, mevcut sonuçların geliştirilen kurabiyelerin yenilebilir olduğunu gösterdiğini belirtiyor. Ancak ekip, insanlarda tadım testlerine başlamak için gerekli kurumsal onayı bekliyor.
İlk değerlendirmelerde ise kurabiyelerin kokusunun olumlu karşılandığı ve kaynakların sınırlı olduğu ortamlarda katılımcıların önemli bölümünün ürünü tüketmeye sıcak baktığı bildirildi.
Kurabiyelerin lif, nişasta ve tatlandırıcılarla birleştirilen bileşenleri, daha sonra 3 boyutlu yazıcı kullanılarak µBites adı verilen küçük kurabiyelere dönüştürülüyor.
Uzay görevlerinde kullanılabilir mi?
Araştırmanın dikkat çeken hedeflerinden biri de uzun süreli uzay görevlerinde gıda üretimi. Çalışma, NASA öncülüğünde derin uzay görevleri için yeni gıda teknolojilerinin araştırıldığı bir projenin parçası olarak yürütülüyor.
Uzay araçlarında gıda ve hammadde taşımak büyük bir lojistik yük oluşturduğu için araştırmacılar, mümkün olduğunca az kaynakla yeni gıda bileşenleri üretmenin yollarını araştırıyor.
Bu nedenle plastik ve tarımsal atıkları kullanılabilir gıda bileşenlerine dönüştüren sistemin, gelecekte uzay araçları, denizaltılar veya kaynakların sınırlı olduğu diğer ortamlarda kullanılabilecek teknolojilere temel oluşturması hedefleniyor.
Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Araştırmacıların geliştirdiği ürün, şu aşamada marketlerde satılan veya insanların tüketimine sunulmuş bir gıda değil. İnsan tüketimine yönelik güvenlik ve duyusal değerlendirmelerin tamamlanması gerekiyor.
Atıklar geleceğin gıdasına dönüşebilir mi?
Çalışma, plastik atıkların yalnızca yeniden plastik ürünlere dönüştürülmesi yerine, içerdikleri karbonun daha yüksek değerli ürünler üretmek için kullanılabileceğini gösteren deneysel bir yaklaşım sunuyor.
Bilim insanları şimdi geliştirilen kurabiyelerin besin değerini, tadını ve tüketici kabulünü artırmaya odaklanıyor. Başarılı olması halinde teknoloji, hem plastik atıkların değerlendirilmesi hem de alternatif gıda üretimi açısından yeni bir kapı açabilir.
Ancak araştırmanın henüz geliştirme aşamasında olduğu ve plastikten elde edilen bileşenlerin insan gıdasında güvenli şekilde kullanılabileceğinin kapsamlı testlerle ortaya konması gerektiği unutulmamalı.
