Vietnam’ın Nghe An eyaletine bağlı Xuan Lam beldesinde yaşayan bir aile, 12 Temmuz akşamı patates çorbası yedikten sonra rahatsızlandı.
Nam Dan Sağlık Merkezi’nin verdiği bilgiye göre aile üyelerinde karın ağrısı, mide bulantısı ve ishal görüldü.
Durumu en ağır olan 69 yaşındaki kadın, dolaşım yetmezliği nedeniyle sağlık merkezine götürüldü. Daha ileri tedavi için üst basamak bir hastaneye sevk edilen kadın kurtarılamadı.
Ailedeki iki çocuk ise ilk müdahalenin ardından Nghe An Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi’nde gözetim altına alındı. Sağlık durumlarının daha sonra düzeldiği ve taburcu edildikleri bildirildi. Olayda toplam dört kişinin etkilendiği açıklandı.
Kesin neden henüz belirlenemedi
Yetkililer, yemekten geriye analiz edilebilecek numune kalmadığını ve bu nedenle zehirlenmenin kesin nedeninin henüz doğrulanamadığını açıkladı.
Bununla birlikte aileden alınan bilgiler ve hastalığın ortaya çıkış biçimi nedeniyle, çorbada kullanılan filizlenmiş patateslerin, yaşanan zehirlenme vakasının başlıca nedeni olduğu değerlendiriliyor.
Filizlenmiş patates neden zehirleyebilir?
Patates, kendisini böceklerden ve hastalıklardan korumak için doğal olarak glikoalkaloid adı verilen bazı kimyasal maddeler üretir.
Patatesteki başlıca glikoalkaloidler alfa-solanin ve alfa-çakonin olarak bilinir. Normal şekilde yetiştirilmiş ve uygun koşullarda saklanmış patateslerde bu maddelerin miktarı genellikle düşüktür.
Ancak patates; ışıkta kaldığında, yeşillendiğinde, filizlendiğinde, darbe aldığında, çürümeye başladığında veya uzun süre uygun olmayan koşullarda saklandığında glikoalkaloid miktarı yükselebilir.
PATATESTEKİ SOLANİN NEDİR?
Dünya Sağlık Örgütü, bu doğal toksinlerin özellikle patates filizlerinde, acı tat veren kabukta ve yeşil kısımlarda daha yüksek miktarda bulunabildiğini belirtiyor.
EFSA’nın değerlendirmesine göre patatesteki gıda güvenliği açısından en önemli toksik glikoalkaloidler alfa-solanin ve alfa-çakonindir.
Bu bileşiklerin miktarı patatesin çeşidine, olgunluk düzeyine, yetişme ve saklama koşullarına göre değişebilir. Kabuktaki yoğunluk, patatesin iç kısmına kıyasla birkaç kat daha yüksek olabilir.
Filizlenmiş patates yenir mi?
Belirgin şekilde filizlenmiş, buruşmuş, yumuşamış veya çok sayıda filizi bulunan patateslerin yenmemesi en güvenli yaklaşımdır.
Patateste yalnızca çok küçük bir filiz bulunması halinde bazı gıda otoriteleri filizin, göz çevresinin ve zarar görmüş kısmın genişçe kesilmesini öneriyor.
Ancak patates aynı zamanda yeşillenmiş, acılaşmış, buruşmuş veya yoğun biçimde filizlenmişse tamamının atılması gerekir.
Zehir danışma merkezleri de yeşillenmiş veya filizlenmiş patateslerin tüketilmemesini, çünkü bu ürünlerde solanin ve çakonin düzeylerinin artabileceğini bildiriyor.
Filizlenmiş patates zehirler mi?
Evet, yeterli miktarda glikoalkaloid içeren filizlenmiş patates zehirlenmeye yol açabilir. Ancak her filizlenmiş patatesi yiyen kişinin mutlaka zehirleneceği söylenemez.
Risk; patatesteki toksin miktarına, tüketilen miktara, kişinin kilosuna, yaşına ve mevcut sağlık durumuna bağlıdır.
PATATESTE ACI TAT ZEHİRLENME BELİRTİSİ
Özellikle çok sayıda filizi bulunan, yeşillenmiş ve acı tat veren patatesler daha yüksek risk taşır. Uygun koşullarda saklanan normal patateslerde bulunan düşük glikoalkaloid düzeyleri ise genel olarak sağlık sorunu oluşturmaz.
Yeşil patates zehirler mi?
Yeşil renk doğrudan zehir değildir ancak önemli bir uyarı işaretidir. Patatesin yeşillenmesine klorofil neden olur. Klorofilin kendisi toksik değildir.
Fakat patatesin ışığa maruz kalması, klorofil oluşumuyla birlikte glikoalkaloid üretiminin de artmasına yol açabilir.
Bu nedenle yeşil renk, patateste solanin ve çakonin düzeylerinin yükselmiş olabileceğini gösterir. Özellikle yeşillenme geniş bir alana yayılmışsa, patates acıysa veya aynı zamanda filizlenmişse tüketilmemelidir.
Yeşil patates yenir mi?
Patatesin yalnızca küçük ve yüzeysel bir bölümü yeşillenmişse, bazı resmî gıda güvenliği kurumları yeşil kısmın ve kabuğun genişçe kesilerek uzaklaştırılabileceğini belirtiyor.
Ancak şu durumlarda patatesin tamamı atılmalı: Yeşil alan genişse, patates çok sayıda filiz vermişse, buruşmuş veya yumuşamışsa, çürük ya da hasarlıysa, acı bir tadı varsa, ağızda yanma hissi oluşturuyorsa.
Özellikle çocuklar, yaşlılar ve sağlık sorunu bulunan kişiler için şüpheli patateslerde risk alınmaması gerekir.
Yeşil patates zararlı mı?
Yüksek miktarda glikoalkaloid içeren yeşil patates zararlı olabilir. Glikoalkaloid zehirlenmesinde ilk belirtiler çoğunlukla sindirim sisteminde ortaya çıkar. Health Canada’ya göre yüksek miktarda glikoalkaloide maruz kalındığında şu belirtiler görülebilir:
Ağızda acı veya yanma hissi, bulantı, kusma, karın ağrısı ve kramp, ishal, halsizlik, baş ağrısı, baş dönmesi.
Daha ağır vakalarda uyku hali, bilinç bulanıklığı, güçsüzlük, titreme ve görme bozuklukları gibi nörolojik belirtiler gelişebilir. Nadir de olsa patates glikoalkaloidleriyle ilişkili ölüm vakaları bildirilmiştir.
Filizleri kesmek patatesi güvenli hale getirir mi?
Her zaman değil. Glikoalkaloidler en fazla filizlerde, göz çevresinde, kabukta ve yeşil kısımlarda yoğunlaşır. Küçük bir filizin ve çevresinin genişçe kesilmesi toksin miktarını azaltabilir.
Ancak çok filizlenmiş veya yoğun biçimde yeşillenmiş bir patateste yalnızca filizleri koparmak yeterli güvence sağlamaz. Çünkü toksinler gözle görülemeyen biçimde kabuğun çevresine ve yumrunun diğer bölümlerine de dağılmış olabilir.
Bu nedenle yoğun filizlenmiş, acılaşmış veya büyük ölçüde yeşillenmiş patateslerin tamamının atılması gerekir.
Pişirmek solanini yok eder mi?
Haşlama, fırınlama, mikrodalga veya normal kızartma işlemi glikoalkaloidleri güvenilir biçimde ortadan kaldırmaz.
Health Canada, sıradan pişirme yöntemlerinin glikoalkaloid miktarını önemli ölçüde azaltmadığını belirtiyor. Bu nedenle “Nasıl olsa pişince zehri gider” düşüncesi doğru değil.
Patatesi soymak ve yeşil kısımları uzaklaştırmak miktarı azaltabilir; fakat çok filizlenmiş veya belirgin biçimde yeşillenmiş patatesi güvenli hale getirdiği varsayılmamalı.
Patatesin acı olması ne anlama gelir?
Patateste belirgin acılık veya ağızda yanma hissi, glikoalkaloid seviyesinin yüksek olabileceğini gösteren önemli uyarılardan biridir.
Patates normalden acıysa: Yutulmamalı, Tadına bakmaya devam edilmemeli, pişmiş olsa bile tüketilmemeli, aynı partideki diğer patatesler kontrol edilmeli.
Yeşil rengin zamanla kaybolması da toksinlerin mutlaka azaldığı anlamına gelmez.
Patates nasıl saklanmalı?
Filizlenmeyi ve yeşillenmeyi azaltmak için patatesler: Serin, Kuru, Karanlık, İyi havalandırılan bir yerde saklanmalı.
Güneş ışığı alan pencere önü, sıcak mutfak dolapları ve nemli ortamlar uygun değildir. Patateslerin uzun süre şeffaf poşette ve ışık altında tutulması da yeşillenmeyi hızlandırabilir.
Patatesler satın alınırken ve kullanılmadan önce kontrol edilmeli; çürük, yoğun filizli, yumuşamış veya geniş ölçüde yeşillenmiş olanlar ayrılmalıdır.
Patates yedikten sonra zehirlenme belirtisi görülürse ne yapılmalı?
Patates yedikten sonra karın ağrısı, bulantı, kusma, ishal, baş dönmesi, güçsüzlük veya bilinç değişikliği gelişirse tüketim hemen durdurulmalı ve sağlık kuruluşuna başvurulmalı.
Özellikle; küçük çocuklarda, 65 yaş üzerindekilerde, hamilelerde, kronik hastalığı bulunanlarda ve
şiddetli ya da sürekli belirtileri olan kişilerde tıbbi yardım geciktirilmemeli.
Şüpheli gıdadan örnek kalmışsa tüketilmemeli ancak sağlık ve gıda güvenliği yetkililerinin inceleyebilmesi için uygun biçimde muhafaza edilmelidir. Kusmaya zorlama veya evde gelişigüzel ilaç kullanma yoluna gidilmemelidir.
Filizlenmiş ve yeşil patatesin zararları neler?
Filizlenmiş patates yenir mi?
Yoğun filizlenmiş patates yenmemeli. Küçük bir filiz olsa bile patates ayrıca yeşil, yumuşak, buruşuk veya acıysa tamamı atılmalı.
Filizlenmiş patates zehirler mi?
Yüksek miktarda solanin ve çakonin içeriyorsa zehirleyebilir.
Yeşil patates zehirler mi?
Yeşillik doğrudan zehir değildir ancak toksin düzeyinin artmış olabileceğine işaret eder.
Yeşil patates yenir mi?
Yeşillenme belirgin veya yaygınsa yenmemeli. Çok küçük bir yüzeysel alan için yeşil bölüm genişçe kesilebilir ancak acı tat varsa tamamı atılmalı.
Yeşil patates zararlı mı?
Glikoalkaloid miktarı yüksekse bulantı, kusma, ishal ve nörolojik belirtilere neden olabilir. Ağır zehirlenmeler nadiren ölümcül olabilir.
