Markette iki yumurta yan yana duruyor. Birinin paketinde, “Gezen tavuk yumurtası” yazıyor, diğerinin "kafes yumurtası"..
Tüketici, daha sağlıklı diye, “serbest gezen tavuk yumurtası” için daha yüksek fiyat ödemeyi kabul ediyor.
Ancak Sakarya'daki son denetim, ne pakette yazan yetiştirme metodunun ne de kabuğun üzerine basılan 1 rakamının güvenilir olmadığını ortaya koyuyor.
Gezen tavuk yumurtası sahteciliği
Sakarya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün Serdivan'daki denetiminde bir işletmenin sattığı yumurta ile Hayvancılık Bilgi Sistemi kayıtları kontrol edildi.
Yapılan incelemede İşletmenin yalnızca “3” kodlu kafesli yetiştiricilik izni olduğu görüldü.
Buna karşılık satışa sunulan yumurtaların kabuklarına “1” kodu, yani açık dolaşıma erişimi olan “serbest gezen” yetiştiricilik kodu basıldığı belirlendi. İşletmeye cezai işlem uygulandı.
Üç ay önce 42 bin “organik” diye satılan yumurta yakalanmıştı
Sakarya'da yumurtayla ilgili benzer bir vaka daha yaşanmıştı. Mayıs ayında yapılan denetimde standart üretim yumurtaların üzerine Tarım ve Orman Bakanlığına ait “Organik Tarım” logosunun taklit edildiği etiketlerin hazırlandığı tespit edilmişti.
Piyasaya sunulmak üzere hazırlanan 42 bin yumurtaya el konulmuş ve yumurtalar imha edilmişti.
Yumurtanın üzerindeki kodlar anlama geliyor?
Tarım ve Orman Bakanlığına göre A sınıfı sofralık yumurtanın kabuğundaki kodun ilk rakamı tavuğun yetiştirme yöntemini gösteriyor: 0 organik, 1 açık dolaşıma erişimi olan (free range), 2 kafessiz kümes, 3 ise kafesli yetiştiricilik anlamına geliyor.
Örneğin 1TR... ile başlayan bir yumurtada “1” üretim yöntemini, “TR” Türkiye'yi, devamındaki rakamlar ise il ve işletme bilgilerini gösteriyor. Kodun sonunda kümes/sürü numarası bulunuyor.
Yumurta alırken nelere dikkat etemeliyiz?
Dolayısıyla yalnızca kutunun üzerindeki “köy yumurtası”, “doğal”, “gezen tavuk” gibi ifadeye bakmak yerine yumurtanın kendi kabuğundaki kodu kontrol etmek gerekiyor.
Ancak Serdivan'daki son vaka önemli bir sorunu ortaya çıkarıyor: Kabuğa yanlış kod basılması halinde tüketicinin yalnızca bu rakama bakarak sahteciliği anlaması mümkün değil.
Bu nedenle, yumurta etiketlerinde yer alan ve TR ile başlayan üretici kodu ile üreticinin adresinin de kontrol edilmesi gerekiyor. Çünkü yumurtaların üretim yeri ile paketlenip satıldığı merkezler farklı olabiliyor.
Doğrudan yumurta üretilen çiftlik ya da tesisten yumurta almak isteyen tüketicilerin, pakette çiftlik adresinin yazıldığından emin olması gerekiyor.
Tüketici Hayvancılık Bilgi Sistemi'nden kontrol edebilir mi?
Burada sistemin tüketici açısından önemli bir eksikliği bulunuyor.
Tarım ve Orman Bakanlığının Hayvan Bilgi Sistemi e-Devlet'te mevcut; ayrıca “Hayvancılık İşletme Detay Bilgileri Sorgulama” hizmeti de bulunuyor.
Ancak bunlar açık, şifresiz bir “yumurtanın üzerindeki kodu yaz, üreticiyi ve yetiştirme yöntemini gör” sistemi değil. Hizmetlere erişmek için e-Devlet üzerinden kimlik doğrulaması gerekiyor, bilgiler sadece yetkili kişilere paylaşılyor.
Üstelik mevcut kamuya açık hizmet açıklamalarında tüketicinin marketten aldığı yumurtanın tam kabuk kodunu girerek “Bu işletmenin gerçekten 0-organik veya 1-serbest gezen üretim izni var mı?” sorusuna anında yanıt alabileceği açık bir doğrulama ekranı görünmüyor.
Organik ve gezen yumurta alırken neye bakılmalı?
Tüketicinin ilk kontrol etmesi gereken yer ambalaj değil, yumurtanın kendisi. Kabukta okunabilir yetiştirme kodu bulunmalı; kutudaki üretim iddiasıyla kabuktaki ilk rakam uyuşmalı.
“Organik” denilen yumurtada 0, serbest gezen olarak satılan yumurtada 1 kodu aranmalı. Kodun devamındaki TR ve işletme bilgileri de silik veya okunamayacak durumda olmamalı.
