Almanya'nın Baden-Württemberg eyaletindeki resmi gıda kontrol laboratuvarı CVUA Stuttgart'ın açıkladığı sonuçlar, özellikle uzun mesafelerden Avrupa'ya getirilen kuru gıdalarda kullanılan fosfini yeniden gündeme taşıdı.
Tahıl ve kuruyemişlerde fosfin kalıntısı
2025 ile Nisan 2026 arasında marketlerden alınan 168 tahıl, kuruyemiş, bakliyat, baharat ve yağlı tohum örneği incelendi. Bunların 114'ü konvansiyonel, 54'ü organik üründü. Konvansiyonel ürünlerin yüzde 48'inde fosfin tespit edilirken 9 üründe yasal maksimum kalıntı limiti aşıldı.
Siyah susamda limitin 3,4 katı
Limit aşımı saptanan ürünlerin menşeleri ve sonuçları şöyle:
| Ürün | Menşe | Fosfin | Limit | Yaklaşık aşım |
|---|---|---|---|---|
| Siyah susam | Tayland | 0,17 mg/kg | 0,05 | 3,4 kat |
| Kaju | Bilinmiyor | 0,21 mg/kg | 0,09 | 2,3 kat |
| Kaju | Bilinmiyor | 0,15 mg/kg | 0,09 | 1,7 kat |
| Nohut | Romanya | 0,15 mg/kg | 0,01 | 15 kat |
| Mercimek | Kazakistan | 0,066 mg/kg | 0,01 | 6,6 kat |
| Fasulye | Arjantin | 0,038 mg/kg | 0,01 | 3,8 kat |
| Fasulye | Mısır | 0,017 mg/kg | 0,01 | 1,7 kat |
| Zerdeçal | Bilinmiyor | 0,056 mg/kg | 0,02 | 2,8 kat |
| Nohut | Bilinmiyor | 0,029 mg/kg | 0,01 | 2,9 kat |
En yüksek oransal aşım Romanya menşeli nohutta görüldü: 0,01 mg/kg olan sınırın 15 katı fosfin ölçüldü. Kaju örneklerinin hangi ülkeden geldiği ise resmi sonuç tablosunda belirtilmedi.
Fosfin gıdaya nereden geliyor?
İlk akla gelen fumigasyon ve resmi laboratuvarın değerlendirmesi de bu yönde. Fosfin; tahıl, kuruyemiş, bakliyat, baharat ve yağlı tohum gibi kuru ürünlerin depolanması ve uzun mesafeli taşınması sırasında böcek ve diğer zararlılara karşı kullanılan son derece zehirli bir gaz. Ürünler veya depolar kontrollü biçimde gazlanarak zararlılar öldürülüyor.
TAHIL VE KURUYEMİŞLER HAŞERELERE KARŞI İLAÇLANIYOR
CVUA, limit aşımı görülen örneklerin uygun şekilde yapılmamış fumigasyona işaret edebileceğini belirtiyor. Fosfin normalde oldukça uçucu olduğu için doğru uygulama, bekleme ve havalandırma koşullarında tüketici açısından sorun yaratacak kalıntıların oluşması beklenmiyor.
Organik ürünlerdeki sonuçlar da bu ihtimali destekleyen bir ayrıntı taşıyor. 54 organik örneğin yüzde 24'ünde iz düzeyinde fosfin bulunmasına rağmen hiçbirinde yasal limit aşılmadı.
Laboratuvar bu düşük değerlerin doğrudan fumigasyondan çok depolama sırasında çapraz bulaşmayla açıklanabileceğini değerlendiriyor.
Geri çağırma veya “tüketmeyin” uyarısı var mı?
CVUA'nın toksikolojik değerlendirmesine göre limit aşan dokuz örnekteki miktarlar da tüketildiğinde akut sağlık tehlikesi oluşturacak seviyede değildi. Değerlendirmede fosfin için 0,019 mg/kg vücut ağırlığı akut referans dozu (ARfD) esas alındı. Bu, ürünlerin mevzuata uygun olduğu anlamına gelmiyor.
İstanbul'daki zehirlenmeyle aynı madde
Fosfin geçtiğimiz yıl İstanbul'daki bir otelde kalan Almancı Böcek ailesinden dört kişinin yaşamını yitirdiği zehirlenme olayı ve Mersin Bozyazı'da tatil yapan Tülü ailesinin 2 çocuğunun yaşamını yitirdiği zehirlenme vakasıyla gündeme gelmişti.
CVUA da araştırmasında Böcek ailesinin öldüğü olaya atıfta bulunarak, fosfinin yüksek miktarlarda solunduğunda ölümcül olabilen güçlü bir zehir olduğuna dikkat çekti.
BÖCEK AİLESİ NEDEN ÖLMÜŞTÜ?
Tatil için Almanya'dan İstanbul'a gelen Servet ve Çiğdem Böcek çifti ile çocukları 6 yaşındaki Kadir ve 3 yaşındaki Masal, Fatih'te kaldıkları otelde fenalaşmış, başvurdukları hastaneden taburcu edilerek otele dönen anne ve 2 çocuğu otelde yaşamlarını yitirmişti. Ailenin ölümünün, otel odasının bir alt katında yapılan tahta kurusu ve haşere ilaçlamasında kaynaklanan fosfin gazından kaynaklandığı anlaşılmıştı.
Fosfor gazına neden olan Alüminyum fosfit kimyasalı geçtiğimiz Mayıs ayında da Bozyazı'da iki çocuğun ölümüne neden olmuştu. Azra Tülü ile kardeşi Ömer Selim Tülü tahılların böceklenmemesi için kullanılan pestisit nedeniyle öldü
